DEM Parti'nin 4 Kasım önergesi Genel Kurul'da: Tiryaki 'sivil darbe' dedi, dört parti konuştu

DEM Parti'nin 4 Kasım 2016 operasyonlarını araştırma önerisi TBMM Genel Kurulu'nda görüşüldü. Tiryaki, Demirtaş ve Yüksekdağ'ın neden hâlâ cezaevinde olduğunu sordu.

TBMM Genel Kurulu'nda, DEM Parti'nin 4 Kasım 2016 operasyonlarının sonuçlarını incelemek için sunduğu Meclis araştırması önergesi tartışıldı. Önergeyi grup adına savunan Batman Milletvekili Mehmet Rüştü Tiryaki, eski HDP Eş Genel Başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ'ın 10 yıldır cezaevinde olmasına dikkat çekti.

Tiryaki: Barışı konuşurken neden hâlâ cezaevindeler

Tiryaki, operasyonun 10. yılında cezaevinde Demirtaş ve Yüksekdağ'ı ziyaret ettiklerini, DEM Parti Eş Genel Başkanları Tülay Hatimoğulları ve Tuncer Bakırhan'ın da aynı ziyaretleri yaptığını anlattı. Yüksekdağ'ın selamlarını Genel Kurul'a ileten Tiryaki, tutuklu siyasetçilerin kendi durumlarından ziyade barışı ve demokratik toplum sürecini konuştuğunu söyledi. Barış ve demokratik çözüm konuşulurken eş genel başkanların neden hâlâ cezaevinde tutulduğunu sordu.

Tiryaki, 4 Kasım 2016'da 12 milletvekilinin gözaltına alındığını, 9'unun ise tutuklandığını hatırlattı. Olayları "sivil darbe" diye niteleyen milletvekili, 12 ilde milletvekillerinin aynı gece, birbiriyle ilgisiz dosyalar gerekçe gösterilerek tutuklandığını söyledi. Tutuklamalardan önce cezaevlerinde koğuşların, nakil için de uçak ve helikopterlerin hazırlandığını iddia etti. Kobani davasının baştan beri kumpas olduğunu savunan Tiryaki, 2024 yerel seçimlerinin ardından da 4 Kasım'da Mardin, Batman ve Halfeti'ye kayyum atandığını söyleyerek bu uygulamaların sürdüğünü ileri sürdü.

İYİ Parti: Hukuk herkes için geçerli olmalı

İYİ Parti Grubu adına söz alan Kocaeli Milletvekili Lütfü Türkkan, demokrasinin ve hukukun herkese uygulanması gerektiğini belirtti. Hukukun üstünlüğünü savunmakla ülkenin üniter yapısını tartışmaya açmak arasında fark bulunduğunu söyleyen Türkkan, 2016 olaylarını siyasi darbe olarak niteleyen DEM Parti'nin bunu kendi yorumu olarak sunduğunu ifade etti. Türkkan'a göre "Hiçbir siyasetçi düşüncesinden dolayı cezalandırılmamalıdır", ancak terörle bağlantı iddiaları da siyasi sıfatlar arkasına saklanarak soruşturma dışında bırakılamaz.

CHP: Demirtaş tutukluluğu sürece güveni etkiliyor

CHP Grubu adına konuşan Kars Milletvekili İnan Akgün Alp, önergeye destek verdiklerini açıkladı. Kars'ta yurttaşlar tarafından sıkça Demirtaş'ın ne zaman tahliye edileceğinin sorulduğunu anlatan Alp, bölge insanının sürece güvenini Demirtaş'ın durumuna bağladığını söyledi. AİHM kararına uyulması ve Demirtaş'ın tahliye edilmesi çağrısı yapan Alp, bu sürecin rehinesi yapılmaması gerektiğini ekledi.

YENİ Parti: Hukuksuzluğu mümkün kılan düzen değişmeli

YENİ Parti Grubu adına konuşan İstanbul Milletvekili Turan Taşkın Özer, 4 Kasım 2016'daki olayların münferit bir operasyon sayılamayacağını savundu. Hukuksuzlukları tespit etmekle yetinilemeyeceğini belirten Özer, tekrarlarını mümkün kılan siyasi ve kurumsal düzenin değiştirileceğini söyledi. Özer, AİHM ile Anayasa Mahkemesi'nin kararlarına uyulmasını isteyerek Meclis komisyonu raporunda bu kararların uygulanmasına ilişkin iktidar milletvekillerinin de imzası bulunduğunu, yine de kararların yerine getirilmediğini ileri sürdü.

DEM Parti Grup Başkanvekilleri Koçyiğit ve Temelli, 2016'daki HDP operasyonlarıyla başlayan sürecin demokratik siyasete etkilerinin araştırılması için TBMM Başkanlığı'na önerge verdi.

DEM Parti Grup Başkanvekilleri Gülüstan Kılıç Koçyiğit ve Sezai Temelli, 2016'daki 4 Kasım operasyonlarıyla başlayan sürecin demokratik siyasete ve toplumsal barışa etkilerini incelemek üzere TBMM Başkanlığı'na Meclis araştırması önergesi sundu. Önerge, Halkların Demokratik Partisi'nin (HDP) eş genel başkanları, milletvekilleri ve belediye eş başkanları hakkındaki operasyonları hedef alıyor. 4 Kasım 2026 tarihini taşıyan metinde, bu uygulamaların toplumda ve demokraside derin yaralar açtığı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarına karşın tutukluluğun sürdüğü savunuldu.

"Sistematik baskının sembolü"

Gerekçeye göre Kürt halkının seçilmiş temsilcileri farklı dönemlerde operasyonlarla karşılaştı ve demokratik siyaset hakkı planlı biçimde engellendi. 4 Kasım 2016'nın bu tablonun simgesi olduğunu söyleyen önerge, tarihi yeni bir başlangıç değil, süregelen baskının akılda kalan en somut örneklerinden biri olarak tanımladı.

Dokunulmazlıklar ve 4 Kasım gözaltıları

Önergede 20 Mayıs 2016'da yürürlüğe giren, milletvekili dokunulmazlıklarını tek seferlik kaldıran anayasa değişikliği hatırlatıldı. Gerekçeye göre, o dönem 55 HDP milletvekili hakkında hazırlanan fezlekeler, yasama sorumsuzluğu kapsamına girip girmediği tartışılmadan soruşturmaya dönüştürüldü.

Önergeye göre 4 Kasım 2016'da Figen Yüksekdağ ile Selahattin Demirtaş'ın da bulunduğu 12 milletvekili gözaltına alındı ve eş genel başkanlar dahil 9'u tutuklandı. Sonraki operasyonlarda gözaltı sayısı 31 milletvekiline, tutuklu sayısı 15'e yükseldi.

Belediyelere kayyum

Metne göre Demokratik Bölgeler Partisi (DBP) 102 belediye kazandı ve bunların 95'ine kayyum atandı; 93 eş başkan ile yüzlerce meclis üyesi tutuklandı. 2019'da HDP'nin kazandığı belediyelere de benzer biçimde kayyum görevlendirildi. Önerge, 31 Mart 2024 seçimlerinin ardından DEM Parti'nin Hakkari, Batman, Mardin ve Van büyükşehirleri ile Siirt, Dersim, Akdeniz, Bahçesaray, Halfeti ve Kağızman belediyelerinde de aynı yola gidildiğini sıraladı. Gerekçede siyasi rekabetin sandıkta değil yargı eliyle yürütüldüğü savunuldu.

Uluslararası kararlara atıf

Önergenin dayanakları arasında Venedik Komisyonu'nun 14 Ekim 2016 tarihli görüşü var. Aktarıldığına göre komisyon, dokunulmazlıkların kaldırılmasını geçici, kişiye özel ve bir defaya mahsus bularak anayasa değiştirme usulünün kötüye kullanıldığına dikkat çekti.

AİHM'in Demirtaş hakkındaki kararlarına ve Ferhat Encü kararına da atıf yapıldı. Önergeye göre mahkeme 2022 tarihli Encü kararında, 40 HDP milletvekilinin dokunulmazlıklarının kaldırılıp yargılanmasında ifade özgürlüğünün çiğnendiğini saptadı. Demirtaş, Yüksekdağ ve bazı HDP'li vekillere ilişkin kararlarda ise tutuklamaların siyasi amaç taşıdığı ve Sözleşme'nin 18. maddesinin ihlal edildiği tespit edildi.

DEM Parti, hukukun üstünlüğüne dayalı bir düzenin güçlenmesi için sürecin sonuçlarının Meclis araştırmasıyla incelenmesini ve demokratik siyaset alanının güvence altına alınmasını istedi.