DEVA'dan Karal: Borsadaki 173 milyar dolarlık erime 2027 bütçesinin yüzde 31,7'sine denk

DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı Hasan Karal, fon krizinde borsa şirketlerinin piyasa değerinden silinen 173 milyar doları bütçe kalemleriyle kıyasladı; İş'te Gündem ise kaybı 15 Temmuz'daki düşüşle karşılaştırdı.

DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı Hasan Karal, fon krizi sürecinde borsa şirketlerinin piyasa değerinde yaşanan 173 milyar dolarlık düşüşü 2027 yılı merkezi yönetim bütçe teklifiyle karşılaştırdı. İş'te Gündem'in aktardığı verilere göre kayıp, 15 Temmuz darbe girişiminden sonraki bir haftalık düşüşün yaklaşık 111 katına ulaştı.

Karal: Kayıp bütçenin yüzde 31,7'si

Karar Gazetesi'nin haberine göre Karal, 173 milyar dolarlık erimenin 2027 bütçesinin yüzde 31,7'sine denk geldiğini söyledi. Teklifte toplam giderler 27 trilyon 276 milyar lira olarak öngörülüyor. Karal'ın hesabına göre yaklaşık 8 trilyon 640 milyar liralık değer kaybı, 25 milyon kişiye bir yıl boyunca asgari ücret, 30 milyon emekliye de bir yıl boyunca en düşük emekli aylığı ödemeye yetecek büyüklükte. Aynı tutar, üniversiteler dahil toplam eğitim bütçesinin 2,3 katına, Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinin ise 3,5 katına karşılık geliyor. Karal, konunun her yönüyle araştırılmasını ve kamuoyunun şeffaf biçimde bilgilendirilmesini istedi.

Ağustos-ekim arasındaki düşüş

İş'te Gündem'e göre borsadaki toplam piyasa değeri ağustos sonunda 479,218 milyar dolardı. Eylül sonunda 362,656 milyar dolara, ekim sonunda 305,713 milyar dolara indi. Üç aylık kayıp 173,505 milyar dolar oldu ve toplam değerin yüzde 36,21'ine karşılık geldi. 2 Kasım kuruyla bu tutar yaklaşık 8,67 trilyon liraya denk düşüyor.

2016'daki düşüşle kıyas

Haberde, 15 Temmuz 2016'da 634 milyar lira olan toplam piyasa değerinin 22 Temmuz'da 556 milyar liraya gerilediği, bir haftadaki kaybın 78 milyar lirayı bulduğu ve bunun değerin yüzde 12,3'üne denk geldiği anlatıldı. Yıl sonunda değer 616 milyar liraya çıktı; 15 Temmuz ile 30 Aralık arasındaki net kayıp 18 milyar lira, yani yüzde 2,84 olarak kaldı. İş'te Gündem, 2016'daki rakamın bir haftalık, 2026'daki rakamın ise üç aylık kaybı gösterdiğini yazdı.

Mevduat ve risk primi

Haberde krizin yalnızca borsayla sınırlı kalmadığı belirtildi. Kriz döneminde banka mevduatlarında yaklaşık 800 milyar lira, döviz mevduatlarında ise 3,03 milyar dolar artış görüldü. Türkiye'nin beş yıllık kredi risk primi eylül başındaki 218 puandan 255 puana yükseldi, ardından 244 puana indi.

Ekonomist Mahfi Eğilmez, fon varlıklarındaki azalışın tamamının doğrudan yatırımcı zararı sayılamayacağını, paranın bir bölümünün banka mevduatı gibi araçlara kaydığını söyledi. Portföy yoğunlaşmalarının, likidite risklerinin ve denetim mekanizmalarının düzenli izlenmesi gerektiğini belirten Eğilmez, kalıcı çözümün şeffaflık ve yatırımcı güveninin yeniden kurulmasından geçtiğini vurguladı.

Gazeteci Barış Terkoğlu'nun aktardığı mesajlarda suç örgütleri adına 20-30 milyon dolar talep edildiği öne sürüldü. İstanbul'daki kundaklama soruşturmasında iki çocuk şüpheli gözaltına alındı.

Fon krizi soruşturmalarında adı geçen kişilere yönelik haraç iddiaları gündeme oturdu. Gazeteci Barış Terkoğlu'nun ekim ayı sonunda kamuoyuna aktardığı mesajlarda, suç örgütleri adına hareket ettiğini öne süren kişilerin 20 milyon, 25 milyon ve 30 milyon dolar talep ettiği belirtildi. İstanbul'da yürütülen ayrı bir soruşturmada ise fon dosyasında şüpheli olarak anılan bir kişinin ailesine ait aracın kundaklanması, örgüt bağlantısı açısından inceleniyor.

Mesajlarda "ceza kesildiği" öne sürüldü

Terkoğlu'nun gördüğünü belirttiği mesajlarda, suç örgütü liderlerinin hedef aldıkları kişilere "ceza kestiği" ileri sürülüyor. Talepler, borsa işlemleri, yatırım fonları ve aracı kurumlar üzerinden yüksek kazanç elde ettiği iddia edilen isimlere yöneltildi. Hedefteki kişilerin, adli süreçleri sonuçlanmadan örgütlerin baskısıyla karşılaştığı öne sürüldü.

Tehditlerin doğrudan cep telefonlarına geldiği, mesajları gönderenlerin hedef seçtikleri kişilerin fon işlemlerini takip ettiği iddia edildi. Mesajları kimlerin gönderdiği, hangi örgütlerle bağlantılı olduğu ve taleplerin ne ölçüde karşılandığı henüz belli değil. Örgütlerin finansal işlemler hakkındaki bilgiye nasıl ulaştığı da açıklığa kavuşmadı.

Kundaklama dosyasında "Şapkalılar" iddiası

İstanbul'daki soruşturmada, kamuoyunda "Şapkalılar" adıyla anılan suç örgütünün üyelerinin fon soruşturmasında adı geçen bir şüpheliden para istediği iddia edildi. İddiaya göre talep karşılanmayınca şüphelinin kız kardeşine ait araç kundaklandı. Para talebiyle kundaklama arasındaki bağlantı ve eylemin kimin talimatıyla yapıldığı araştırılıyor.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın yürüttüğü soruşturmada iki çocuk şüpheli yakalanarak gözaltına alındı. Çocukların olaydaki rolü ve "Şapkalılar" ile ilişkileri inceleniyor. Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı'nın yürüttüğü soruşturma kapsamında da gözaltı işlemleri yapıldığı bildirildi; ancak bu işlemlerin kundaklama dosyasıyla doğrudan bağı açıklanmadı. Fon soruşturmasında şüpheli olarak anılmak, iddiaların kesinleştiği ya da suç işlendiğinin kanıtlandığı anlamına gelmiyor.

Soruşturmanın boyutu: 214 kişi ve şirket

Haraç iddiaları, fon krizi kapsamındaki geniş soruşturmaların sürdüğü bir dönemde gündeme geldi. Adalet Bakanı Akın Gürlek ile Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in yaptığı açıklamalara göre, piyasayı bozucu faaliyetlerle haksız kazanç elde ettiği belirlenen 141 gerçek kişi ve 73 şirket bulunuyor. Toplam 214 kişi ve şirketin elde ettiği haksız kazanç 187,6 milyar lira, yani yaklaşık 3,7 milyar dolar olarak hesaplandı. İlgili banka hesapları donduruldu.

Kamu otoriteleri, 10 milyon lira ve üzerinde aşırı kazanç tespit edilen kişilerden tutarları gönüllü olarak Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu hesaplarına iade etmelerini istedi. İade edilmeyen tutarlarda kişisel varlıklara el konulabileceği belirtildi. Bazı kişilerin milyarlarca liralık tutarı geri ödediği aktarıldı. Soruşturmalarda şüphelilerin bir bölümü gözaltına alındı, bir bölümü hakkında ev hapsi dahil adli kontrol tedbirleri uygulandı.