ABD ara seçiminde 59 milyon erken oy ve bir dizi tarihi ilk

Resmi olmayan sonuçlara göre Demokratlar Kongre'de öne geçti; erken oy rekoru kırıldı, birçok eyalette ilk kez bir isim seçildi.

ABD'de 3 Kasım'da yapılan ara seçim, Kongre'nin yeni dengesinin yanı sıra siyasi tarihe geçen birçok ilke de sahne oldu. Anadolu Ajansı'nın derlemesine göre, resmi olmayan ilk sonuçlarda Cumhuriyetçiler hem Temsilciler Meclisi'nde hem Senato'da çoğunluğu kaybetti. Seçmenler Kongre'nin yanı sıra 36 eyalette valileri ve yerel meclisleri de belirledi.

Erken oyda rekor

Birçok eyalette farklı tarihlerde başlayan erken oy sürecinde katılım rekoru kırıldı. Florida Election Lab'in verilerine göre yaklaşık 210 milyon kayıtlı seçmeni bulunan ülkede yaklaşık 59 milyon kişi erken oy kullandı. Bu rakam, 2022 ara seçimindeki 45,9 milyonluk rekoru aştı.

Meclis ve Senato'da ilkler

New Jersey'nin 12. seçim bölgesinde Demokrat Adam Hamawy, Cumhuriyetçi rakibi Gregg Mele'yi geçerek eyaletin ilk Müslüman Temsilciler Meclisi üyesi olacak. Demokratlar çoğunluğu sağlayınca Meclis'teki parti lideri Hakeem Jeffries'in yeni Meclis Başkanı olması bekleniyor; Jeffries bu görevi üstlenen ilk siyahi isim olacak.

Resmi olmayan sonuçlara göre Kansas'ta Demokrat Adam Hamilton, eyaletin 94 yıl sonraki ilk Demokrat senatörü oldu. Maine'de Troy Jackson 1995'ten bu yana Senato koltuğunu kazanan ilk Demokrat, South Carolina'da Annie Andrews ise 28 yıl sonra seçilen ilk Demokrat senatör oldu.

Valilik yarışlarında tarihi sonuçlar

Florida'da Cumhuriyetçi Byron Donalds, Demokrat rakibi David Jolly'yi geride bırakarak eyaletin ilk siyahi valisi seçildi. Texas'ta Demokrat Gina Hinojosa, Cumhuriyetçi Greg Abbott'u yendi ve eyaletin ilk Latin Amerika kökenli kadın valisi oldu. New Mexico'da Joe Biden döneminin İçişleri Bakanı Deb Haaland valilik yarışını önde tamamladı; Haaland ülkede bu göreve seçilen ilk yerli kadın oldu.

Seçim günü, Kongre'nin 1845'te kabul ettiği yasayla belirlendi; kırsal ulaşım, hasat ve dini günler gibi sık anılan gerekçeler ise yasanın metninde yer almıyor.

Amerikalılar başkanlık ve ara seçimlerde kasım ayının ilk pazartesisinin ertesindeki salı günü sandığa gidiyor; bu düzen Kongre'nin 1845'te çıkardığı bir yasadan geliyor. Rudaw'ın aktardığına göre bu tarihin neden seçildiğine dair sık anlatılan gerekçelerin bir bölümü, yasanın metninde değil dönemin koşullarına bakan tarihsel yorumlarda yer alıyor.

1845 yasası ne belirledi

Kongre, 1845'te ülke genelinde ortak bir başkanlık seçimi günü belirledi. Düzenleme, dönemin Başkanı John Tyler'ın imzasıyla Ocak 1845'te yürürlüğe girdi. 1844 seçimi eski sisteme göre yapıldığı için yeni takvim ilk kez 1848 seçimlerinde uygulandı; o seçimi Whig Partisi'nden Zachary Taylor kazandı.

O dönemde seçmenler başkanı doğrudan seçmiyor, her eyalette halk, başkanlık oyunu kullanacak seçicileri belirliyordu. Kongre'nin ortak gün belirleme yetkisi ABD Anayasası'nın 2'nci maddesine dayanıyor. Yasa yalnızca başkanlık seçicilerini kapsıyordu; Kongre seçimlerinin takvimi uzun süre eyaletlerin elinde kaldı.

Tarım, yolculuk ve pazar ayini

Sık anlatılan açıklamaya göre 19'uncu yüzyılda Amerikalıların büyük bölümü kırsalda yaşıyor ve tarımla geçiniyordu. Birçok seçmen sandık için ilçe merkezlerine atla, arabayla ya da yürüyerek gidiyordu ve yol bazen bir günü aşıyordu. Demiryolları henüz geniş bölgelere ulaşmamıştı ve yolların çoğu asfaltsızdı.

Kasım ayının tercih edilmesinde hasadın büyük ölçüde bitmiş olmasının ve kışın ağır koşullarının henüz başlamamasının etkili olduğu düşünülüyor. Pazar günü ibadete ayrıldığı için seçim pazartesiye konsaydı, uzak bölgelerdeki seçmenler yola pazar günü çıkmak zorunda kalacaktı. Salı ise pazar ayininden sonra yola çıkmak için bir gün bırakıyordu. Rudaw, bu gerekçelerin yasanın metninde açıkça belirtilmediğini vurguluyor.

Neden ilk pazartesiyi izleyen salı

Yasadaki formül sayesinde seçim her yıl en erken 2, en geç 8 Kasım'a düşüyor ve seçimin 1 Kasım'a denk gelmesini önlüyor. 2016'da 1 Kasım salıya denk geldiğinden seçim 8 Kasım'da yapıldı; 2004'te ise 1 Kasım pazartesi olduğu için oy verme 2 Kasım'da gerçekleşti.

Bu tercih için iki yaygın açıklama var. İlki, Katolikler için önemli bir dini gün olan 1 Kasım Azizler Günü'dür. İkincisi, tüccar ve esnafın ayın ilk gününü bir önceki ayın hesaplarını kapatmaya ayırmasıdır. Rudaw'a göre bu iki gerekçe de yasada yer almıyor.

Takvim bugün de geçerli

1920 nüfus sayımında kentlerde yaşayanların sayısı ilk kez kırsal nüfusu geçti, ancak federal seçim günü değişmedi. Postayla ve erken oy verme yaygınlaştı. 1845 yasasında bazı eyaletlerin seçim tarihini erteleyebilmesine imkân tanıyan istisna hükmü ise 2022'de kabul edilen Seçim Sayımı Reformu Yasası ile daraltıldı; eyaletler oy verme süresini artık yalnızca olağanüstü ve yıkıcı olaylarda uzatabiliyor.