Karabağ Zaferi'nin 6. yıl dönümünde Şuşa'da bir araya gelen iki lider kardeşlik ve müttefiklik vurgusu yaptı; Erdoğan Cebrail'deki eğitim merkezini ve Ağdam'daki okul projesini anlattı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Azerbaycan'ın Zafer Günü olan 8 Kasım'ın altıncı yıl dönümünde Karabağ'a giderek etkinliklere katıldı ve resmi temaslarda bulundu. Şuşa Valiliği'nde Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile baş başa görüşen Erdoğan, ardından düzenlenen ortak basın toplantısında Türkiye-Azerbaycan ilişkisinin kardeşlik zeminini öne çıkardı. Aliyev de aynı çizgide bir mesaj verdi.
Ziyaret, Eylül'den bu yana iki başkent arasında gündeme gelen görüş ayrılıklarının ardından yapıldı. BBC ve DW'nin aktardığına göre Aliyev, ekim ayı sonunda Türk Devletleri Teşkilatı zirvesi için Ankara'ya gelmemişti; Şuşa'daki konuşmalar bu tartışmaların hemen sonrasına denk geldi.
Fuzuli'de karşılama, Şuşa'da resmi tören
Erdoğan ve eşi Emine Erdoğan, Karabağ'daki Fuzuli Uluslararası Havalimanı'nda Aliyev ile eşi Mihriban Aliyeva tarafından karşılandı. Türkiye'nin Bakü Büyükelçisi Birol Akgün ile iki ülkenin yetkilileri de orada bulundu; liderler kol kola yürüyerek bekleyen heyetleri selamladı.
Havalimanından Şuşa'ya geçen Erdoğan çifti, Şuşa Valiliği önünde resmi törenle ağırlandı. Askeri bando iki ülkenin milli marşını çaldı, liderler birbirlerine heyet üyelerini tanıttı. Heyette Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, MİT Başkanı İbrahim Kalın, İletişim Başkanı Burhanettin Duran ve Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı yer aldı. Cumhurbaşkanı Dış Politika ve Güvenlik Başdanışmanı Akif Çağatay Kılıç, Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu Başkanvekili Çağrı Erhan, AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Kürşad Zorlu ve TDT Aksakallar Konseyi Başkanı Binali Yıldırım da heyetin içindeydi.
Erdoğan'ın programında Hocalı Soykırım Anıtı ile Hankendi'deki Zafer Anıtı'na çelenk koyma da bulunuyordu. Erdoğan ayrıca X hesabından, Karabağ'ın otuz yıllık işgalden kurtuluşunun altıncı yıl dönümünü Azerbaycan'a tebrik etti ve şehitleri rahmetle andı. İletişim Başkanı Duran da X hesabından yaptığı paylaşımda 8 Kasım Zafer Günü'nü kutladı; Karabağ Zaferi'ni Azerbaycan'ın topraklarına yeniden sahip olma azminin simgesi olarak niteledi.
Erdoğan: Zayıflatmak isteyenler emeline ulaşamaz
Konuşmasına bir şairin Şuşa'yı anlatan dizeleriyle başlayan Erdoğan, Karabağ şehitlerini minnetle andığını, gazilere şükranlarını ilettiğini söyledi. Azerbaycan halkının altı yıl önce büyük bir kahramanlık göstererek Karabağ'ı yeniden özgürlüğüne kavuşturduğunu belirten Erdoğan, iki ülke ilişkilerinin zorlu sınavlardan geçerek bugünkü noktaya geldiğini anlattı. "Bir millet, iki devlet" şiarıyla tarif ettikleri gönül birliğini, yarınlara ışık tutan sönmez bir meşaleye benzetti.
Kardeşliğin ortak dil, tarih ve kültürden çok daha geniş olduğunu söyleyen Erdoğan, Bakü'deki sevincin Ankara'da, Şuşa'daki gururun ise Türkiye'nin tamamında hissedildiğini ifade etti. Şuşa'da imzalanan 15 Haziran 2021 tarihli beyannameyle müttefiklik bağına dönüşen bu kardeşliği zayıflatmak isteyenlerin dün, bugün ve yarın hedeflerine varamayacağını vurguladı.
Erdoğan, aynı anlayışı Türk dünyasında yaygınlaştırmak için çalıştıklarını, Türk Devletleri Teşkilatı'nın bugün geldiği noktanın ortak iradenin somut sonucu olduğunu belirtti. Dönem başkanlığı boyunca teşkilatın birliği için çaba gösterdiği için Azerbaycan'a teşekkür eden Erdoğan, Türkiye'nin kendi dönem başkanlığında teşkilatın daha etkin ve kurumsal bir yapıya kavuşması için çalışacağını söyledi.
Yeniden inşa: Cebrail, Ağdam ve yedi tünel
44 günlük savaşın bölgede yeni bir dönemin kapısını açtığını belirten Erdoğan, bundan sonraki önceliğin zaferi kalıcı barış ve istikrarla pekiştirmek olduğunu söyledi. Türkiye'nin Bakü'nün barış yönündeki adımlarını desteklediğini, Karabağ'ın yeniden imarı ve ekonomik ve sosyal hayatın canlandırılması için Azerbaycan'ın gösterdiği çabayı takdirle izlediğini kaydetti.
İş birliğinin somut projelerle ilerlediğini anlatan Erdoğan, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın katkısıyla Cebrail'de kurulan Türkiye-Azerbaycan Uluslararası Ormancılık Eğitim Merkezi ve Fidanlık Tesisi'nden memnuniyet duyduğunu söyledi. Ağdam'da 14 bin 500 metrekarelik alanda 40 derslikli bir okulun yapımına başlandığını açıklayan Erdoğan, okulun gelecek yıl Aliyev ile birlikte açılmasını planladıklarını bildirdi.
Konuşmasının sonunda Fuzuli'den Şuşa'ya gelirken yedi ayrı tünelden geçtiklerini hatırlatan Erdoğan, bunun bölgedeki altyapı çalışmalarının başarısını gösterdiğini söyledi. Bir sonraki gelişinde Şuşa'nın ve Fuzuli'nin çok daha farklı bir görünüm kazanacağına inandığını, çünkü işe gönül vermiş bir lider ve kadronun aynı inançla çalıştığını ifade etti.
Aliyev: Savaşın ilk saatlerindeki destek unutulmayacak
Erdoğan'dan önce söz alan Aliyev, Zafer Günü'nde Erdoğan'ın kendileriyle birlikte olmasından duyduğu memnuniyeti dile getirdi ve teşekkür etti. Şuşa'nın 28 yıl işgal altında kaldığını ancak milli ruhunu yitirmediğini söyledi. İkinci Karabağ Savaşı'nın ilk saatlerinde Erdoğan'ın yaptığı açıklama ve kendisiyle gerçekleştirdiği telefon görüşmesinin, Türkiye'nin Azerbaycan'ın yanında durduğunu tüm dünyaya gösterdiğini belirten Aliyev, bu desteğin kendilerine ilave güç ve moral verdiğini ifade etti. "Azerbaycan yalnız değildir, Türkiye onun yanındadır" sözlerinin hiçbir zaman unutulmayacağını da ekledi.
Savaştan yedi ay sonra imzalanan Şuşa Beyannamesi'nin ilişkileri resmen müttefiklik düzeyine taşıdığını hatırlatan Aliyev, iki ülkenin bu belge olmadan da her zaman müttefik olduğunu, belgenin yalnızca köklü tarihî ve kültürel bağlara resmî bir çerçeve kazandırdığını söyledi. Ortak tarih, etnik kökler, dil, edebiyat ve manevi değerleri iki halkı birleştiren unsurlar olarak sıralayan Aliyev, birliğin sarsılmaz olduğunu belirtti. Bunu sarsmak isteyenlerin başarılı olamayacağını söyleyen Aliyev, "Hevesleri kursaklarında kalacak" dedi.
Aliyev ayrıca Türkiye-Azerbaycan birliğinin bölgede önemli bir etken olduğunu, birlikte daha güçlü olduklarını söyledi. Erdoğan'ın yoğun gündemine karşın bu özel günde Karabağ'a gelmesinin iki ülkenin birliğini dünyaya yeniden duyurduğunu kaydeden Aliyev, Türkiye'de de Azerbaycan'da da bu birlikten kimsenin şüphesi olmadığını, ziyaretin en önemli çıktısının bu olduğunu düşündüğünü belirtti. Kurdistan24'ün aktardığına göre iki lider, Türk dünyasında dayanışmayı güçlendirme ve bölgede kalıcı barışı sağlama konusundaki kararlılıklarını bir kez daha dile getirdi.
Gerilimin arka planı: kıyafet kuralı ve Saral'ın istifası
BBC'ye göre ilişkilerdeki anlaşmazlık Eylül'de kamuoyuna yansıdı. Tartışmayı, Azerbaycan'da okullardaki öğrenci ve öğretmenler için getirilen kıyafet kuralı başlattı; düzenleme, okul üniformalarının laiklik ilkesine uygun olmasını öngörüyordu. Uygulama Azerbaycan'da protesto edilirken Türkiye'de özellikle hükümete yakın kesimlerce eleştirildi. Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanı Oktay Saral, 12 Ekim'deki bir paylaşımında kararı kabul edilemez bulduğunu yazdı.
Azerbaycan hükümeti 21 Ekim'de, başörtüsü yasağının ardından yaptıkları açıklama ve paylaşımlar nedeniyle 31 Türk vatandaşını "istenmeyen kişi" ilan etti. Erdoğan ile Aliyev aynı gün telefonda görüştü. Türkiye'de ise Azerbaycan konusunda yorum yapan bazı yayıncılar soruşturmaya konu oldu. Saral, 26 Ekim'de görevini bıraktığını duyurdu; DW'ye göre ayrılığın Erdoğan'ın talimatıyla gerçekleştiğini belirtti. BBC, Azerbaycan-İsrail ilişkilerinin ve bölgesel gerilimlerin de tartışmaların arka planında yer aldığını yazdı.
DW'nin aktardığına göre Aliyev, Erdoğan'ın telefonla yaptığı davete karşın TDT zirvesine gelmedi; zirve 29-30 Ekim tarihlerinde başkentte toplandı.