Erdoğan uçakta konuştu: Azerbaycan'la kardeşliğe gölge düşmez, İran'a yeni saldırı istemiyoruz

Erdoğan, Şuşa dönüşünde Azerbaycan ilişkilerini, Terörsüz Türkiye sürecini, İran'ı, Rusya-Ukrayna diplomasisini, COP31'i ve Kıbrıs'ı değerlendirdi; İstanbul'un yeniden müzakere merkezi olabileceğini söyledi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Azerbaycan'ın Karabağ Zaferi'nin yıl dönümü için gittiği Şuşa ziyaretinin ardından yurda dönerken uçakta gazetecilerin sorularını yanıtladı. Erdoğan, Türkiye ile Azerbaycan arasına ayrılık sokmaya çalışanların boşuna uğraştığını söyledi; ayrıca Terörsüz Türkiye süreci, İran, Rusya-Ukrayna Savaşı, COP31 ve Kıbrıs konularında açıklamalarda bulundu.

Azerbaycan: kardeşliğe gölge düşmez

Erdoğan, Aliyev'in davetiyle Şuşa'ya gittiklerini hatırlatan Erdoğan, Azerbaycan'ın Zafer Günü'nü kutladı. Aynı gün kutlanan Devlet Bayrak Günü nedeniyle de Azerbaycan'ı kutlayan Erdoğan, geçen yıl Zafer Günü'nün beşinci yıl dönümünde Bakü'deki geçit törenine katıldıklarını anımsattı. Karabağ'daki anmada "bir millet, iki devlet" çizgisinin yansıdığını belirten Erdoğan, Aliyev'le içten biçimde kucaklaşıp hasret giderdiklerini söyledi. Ankara ile Bakü arasında eksiksiz dayanışma ve ortak kader bağı olduğunu vurguladı.

Diken'in aktardığına göre iki ülke ilişkileri son dönemde Azerbaycan'daki okullarda başörtüsü uygulaması nedeniyle gerilmişti. Spekülasyonlara değinen Erdoğan, mesafe koymaya çalışanların iki milletin birbirine sevgisini, tarihi bağlarını ve iradesini hesaba katmadığını savundu. Bu birlikteliğin bazı çevreleri rahatsız ettiğini söyleyen Erdoğan, birliği yıpratamayacağını anlayanların zedelemeye çalışabileceğini belirterek dezenformasyona itibar edilmemesi ve doğrudan, açık iletişim kanallarının işletilmesi çağrısı yaptı. Ankara'daki Türk Devletleri Teşkilatı zirvesinde de Türk dünyasının aile fotoğrafında ayrılığa yer olmadığını söylediğini hatırlattı.

Karabağ'da yatırımlar ve ortak projeler

Erdoğan, enerji, ulaştırma ve altyapıdaki dev projelerin iş birliğini zirveye taşıdığını söyledi. Aliyev'le yaptığı görüşmede bu konuların yanı sıra son bölgesel gelişmeleri de değerlendirdiklerini belirtti. Ziyaret sırasında Karabağ'da yürütülen kalkınma çalışmalarını yerinde gördüğünü anlatan Erdoğan, Bölgeye bir ormancılık eğitim merkezi ve fidanlık tesisi kazandırıldığını açıkladı. 40 derslikli, iki laboratuvarlı ve kütüphaneli okulun açılışını önümüzdeki yıl yapmayı planladıklarını da duyurdu.

Terörsüz Türkiye mesajı

Erdoğan, terör meselesini çözmek için milletin ve devletin karar verdiğini, yol haritasını belirlediğini ve harekete geçtiğini söyledi; bundan geri dönüş olmayacağını ifade etti. "Saha boş değildir" diyen Erdoğan, her adımın devletin ilgili kurumlarınca ve hükümetçe yakından izlendiğini, mağaraların belirli bir plan dahilinde boşaltıldığını aktardı. Temennilerinin, teyit ve tespit aşamalarının çok uzak olmayan bir vadede tamamlanıp Milli Güvenlik kararı aşamasına ulaşılması olduğunu belirtti.

İran ve Rusya-Ukrayna diplomasisi

ABD ile İran arasında gerilimin yeniden yükseldiği ve Keşm Adası'nın hedef alındığının öne sürüldüğü hatırlatılan Erdoğan, İran'a yeni bir saldırı dalgası başlatılmasını ve bölgenin daha fazla istikrarsızlığa sürüklenmesini istemediklerini söyledi. ABD Başkanı Donald Trump'la konuyu görüştüğünü, Türkiye'nin çekincelerini aktardığını ve taraflara arabuluculuğa hazır olduklarını ilettiğini belirtti. Umudunu "bölge olarak uçurumun kenarından döneriz" sözleriyle dile getiren Erdoğan, savaşın faturasını yalnızca çatışan tarafların ödemediğini; Körfez'den Irak ve Suriye'ye, Avrupa ve Asya'ya uzanan geniş bir coğrafyanın bundan etkilendiğini söyledi.

Abu Dabi'de 10-11 Kasım'da üç tarafın görüşmesi beklendiği hatırlatılan Erdoğan, savaşın tümüyle sona ermesi için yoğun çaba gösterdiklerini ve Trump'ın girişimlerini desteklediklerini söyledi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'le defalarca konuştuğunu, yeniden konuşacağını; Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'le geçen hafta görüştüğünü ve yine görüşeceğini kaydetti. Geçmişte İstanbul'da kurulan müzakere masasına, tahıl koridoruna ve esir takaslarına değinen Erdoğan, gerektiğinde İstanbul'u yeniden müzakerelerin merkezi yapmaya hazır olduklarını bildirdi.

COP31 ve Kıbrıs

Antalya'da başlayan COP31 için konuşan Erdoğan, zirvenin Türkiye'nin iklim vizyonunun daha iyi anlaşılacağı bir zemin olacağına inandığını söyledi. Amaçlarının zirveyi, ülkelerin taahhütlerini uygulamaya dönüştürdüğü ve somut sonuçlar üretilen bir platforma çevirmek olduğunu belirtti. İklim adaleti, farkındalık, yeşil sanayileşme, dirençli şehirler ve iklim uygulamalarının gündemdeki başlıklar arasında olduğunu ifade etti.

KKTC'nin tanınmasına ilişkin soruya yanıt veren Erdoğan, Kıbrıs Türk halkını yalnız ve çaresiz bırakmayacaklarını söyledi. Kıbrıs davasının yalnızca bir dış politika meselesi olmadığını belirten Erdoğan, adada iki ayrı halk ve iki ayrı devlet bulunduğunun kabul edilmesi gerektiğini savundu. Başta dost ve kardeş ülkeler olmak üzere tüm devletleri KKTC'yi tanımaya ve onunla siyasi, diplomatik ve ekonomik ilişkiler kurmaya çağırdı.

BBC Türkçe'nin analizine göre Erdoğan ile Aliyev'in 8 Kasım'da Şuşa'da bir araya gelmesi, eylülden beri süren siyasi gerilimi yumuşattı.

BBC Türkçe'nin analizine göre Türkiye ile Azerbaycan arasında yaklaşık iki aydır süren gerilim, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev'in 8 Kasım'da Şuşa'da yaptığı görüşmeyle yatışmış görünüyor. Erdoğan, Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ'ı geri almasının altıncı yıl kutlamaları için Şuşa'ya gitmişti.

Gerilimin kökeni

BBC'nin aktardığına göre iki ülke eylülden itibaren sert bir siyasi sürtüşme yaşadı. Sürtüşmenin nedeni, Azerbaycan'ın okul üniformalarının laiklik ilkesiyle uyumlu olmasını isteyen düzenlemesini Türkiye'de bazı kesimlerin başörtüsü yasağı olarak görmesi ve Aliyev yönetimine tepki göstermesiydi.

Cumhurbaşkanlığı danışmanı Oktay Saral, 12 Ekim'de sosyal medya hesabından Aliyev yönetimine tepki göstermiş ve düzenlemeyi “çağdışı” diyerek düzeltmeye çağırmıştı. Saral 26 Ekim'de istifa etti, ancak bu adım Bakü açısından yeterli bulunmadı. Aliyev, Ankara'dan gelen sözleri ismini anmadan sert biçimde eleştirdi ve Ankara için önem taşıyan Türk Devletleri Teşkilatı liderler zirvesine katılmayarak tepkisini somutlaştırdı.

BBC'ye göre Yeniden Azerbaycan Partisi'nin (YAP) 2 Ekim'deki kurultayında konuşan Aliyev, Türkiye'den söz etmeden dış politikanın kimsenin işlerine karışamayacağı biçimde kurulması gerektiğini, Azerbaycan'ın kimsenin yardımına ya da himayesine ihtiyacı olmadığını söylemişti. Azerbaycan resmi medyasında yayımlanan analizlerde de Türkiye'deki bazı kesimlere, Azerbaycan'ın bağımsız bir ülke olduğu ve iç işlerine karışılmaması gerektiği hatırlatıldı.

Bakü'nün şikâyetleri

Azerbaycan'dan gelen eleştirilerin odağında, Ankara'nın Bakü'nün iç, dış ve güvenlik politikası tercihlerine saygı göstermemesi ve “büyük ağabey” gibi davranması vardı. BBC, Azerbaycan'ın İsrail'le geliştirdiği güvenlik, askeri ve istihbarat ilişkilerinin ve İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un 15 Ekim'de Bakü'deki bir konferansa davet edilmesinin Ankara'yı rahatsız ettiğini yazdı.

Şuşa'da sıcak görüntüler

Aliyev'in Erdoğan'ı havalimanında karşıladığı ziyarette iki liderin ve aile üyelerinin sıcak görüntüleri dikkat çekti. Basın toplantısında liderler ilişkilerin sarsılmaz olduğunu vurguladı. Erdoğan, “bir millet, iki devlet” anlayışına dayanan ilişkilerin birçok testten geçtiğini söyledi. Aliyev de Erdoğan'ın Zafer Günü'nde Karabağ'da bulunmasının birliği dünyaya gösterdiğini belirterek “Birliğimiz ve kardeşliğimiz sarsılmazdır” dedi.

Her iki lider de yaşanan gerilimin Türkiye-Azerbaycan ilişkisini bozmak isteyen kesimlerce gündeme taşındığını savundu. Erdoğan, Azerbaycan dönüşünde bu birlikteliğin birilerini rahatsız ettiğini söyledi ancak ayrıntı vermedi; dezenformasyona itibar edilmemesini, doğrudan ve açık iletişim kanallarının işletilmesini istedi.

Erdoğan'dan "farklı devletleriz" vurgusu

BBC, Erdoğan'ın en dikkat çeken sözünün iki ülkenin farklı devletler olduğunu söylemesi olduğunu yazdı. Erdoğan farklı kurumsal yapılara sahip olduklarını da belirtti. Analize göre bu ifadeler, Ankara'nın Bakü'nün çekincelerini hesaba kattığı mesajı olarak değerlendiriliyor.

Sıradaki adım: COP31

BBC, gerilim boyunca Erdoğan ile Aliyev arasındaki doğrudan temasın kesilmemesinin ve iki ülkenin dışişleri bakanlarının attığı adımların gerginliğin kontrolden çıkmasını önlediğini kaydetti. Şuşa ziyaretiyle liderler gerilimin başlamasından bu yana ilk kez yüz yüze geldi. Aliyev'in 11-12 Kasım'da Antalya'da düzenlenecek COP31 İklim Zirvesi'ne katılması bekleniyor; bu katılım Erdoğan'ın ziyaretine karşılık sayılacak.