İHD'den hükümete çözüm süreci çağrısı: Kayyıma son verilsin, hasta mahpuslar serbest bırakılsın

İnsan Hakları Derneği, çözüm sürecinin kalıcı barışa dönüşmesi için beş maddelik acil eylem çağrısı yaptı. Dernek, silahsızlanmanın demokratikleşme ve geçmişle yüzleşme adımlarıyla birlikte yürütülmesini istedi.

İnsan Hakları Derneği (İHD), çözüm sürecinin kalıcı barışa dönüşmesi için hükümete yönelik beş maddelik bir acil eylem çağrısı yayımladı. Dernek, Çözüm Süreci İçin Acilen Atılması Gereken 5 Adım başlıklı basın açıklamasında silahsızlanmanın; demokratikleşme, hukuki reformlar ve geçmişle yüzleşme adımlarıyla aynı anda ilerlemesi gerektiğini savundu.

İHD, TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu'nun 18 Şubat 2026'da kabul ettiği raporu ve 18 Ağustos 2026'da yayımlanan 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun'u da değerlendirdi. Eksikliklerine rağmen kanunun önemli bir adım olduğunu belirten dernek, ifade özgürlüğü, protesto hakkı, basın özgürlüğü ve muhalefete yönelik yargısal işlemlerdeki ihlallerin toplumdaki güvensizliği derinleştirdiğine dikkat çekti.

Silahsızlanma şeffaf ve denetlenebilir olmalı

İlk başlıkta, silahsızlanmanın doğrulanması ve kanunun uygulanmasının şeffaf, denetlenebilir ve hukuki güvencelere bağlı yürütülmesi istendi. İHD, kanundaki bazı hukuki sonuçların, örgütün fiilen sona erdiğinin ve silahların teslim alındığının saptanmasına bağlı olduğunu anımsattı; bu saptamanın Millî Güvenlik Kurulu kararıyla doğrulanıp Resmî Gazete'de ilan edilmesi öngörülüyor. Dernek, hükümetten kullanılacak kriterleri açıklamasını ve güvenliğe zarar vermeyen bilgileri düzenli olarak paylaşmasını talep etti.

Kanunun kapsamındaki belirsizlikler giderilmeli

İkinci başlıkta kanunun kapsamı ele alındı. İHD'ye göre düzenleme genel bir infaz reformu değil, PKK/KCK bağlantılı belirli faaliyet ve suçları kapsayan, özel şartlara tabi bir geçiş dönemi düzenlemesi. Dernek, soruşturma, kovuşturma ve infazda öngörülen beş ve on yıllık erteleme sürelerinin açık ve nesnel ölçütlere göre uygulanmasını, benzer durumdaki kişiler arasında ayrımcılık yapılmamasını ve sürece katılarak dönenlerin barınma, sağlık ve sosyal yaşama katılım haklarının güvence altına alınmasını istedi.

Demokratikleşme silahsızlanmayı beklememeli

Üçüncü başlıkta demokratikleşme adımlarının silahsızlanmanın ilerleyişine bağlanmaması çağrısı yapıldı. İHD, kayyım uygulamalarına son verilmesini ve seçilmiş belediye başkanlarının görevlerine iade edilmesini, AİHM ve Anayasa Mahkemesi kararlarının eksiksiz uygulanmasını, İnfaz Kanunu'nun umut hakkı dahil uluslararası standartlara göre yeniden düzenlenmesini ve hasta mahpusların serbest bırakılmasını istedi. Dernek ayrıca ifade, örgütlenme, toplantı ve gösteri özgürlüklerinin güvence altına alınmasını, Kürt kimliği, dili ve kültürüne ilişkin sorunların demokratik siyaset içinde ele alınmasını talep etti.

İzleme mekanizmaları güçlendirilsin

Dördüncü başlıkta, sürecin bağımsızlık, çoğulculuk ve hesap verebilirlik ilkelerine dayanan mekanizmalarla izlenmesi istendi. İHD, kanunda yürütme organı içinde bir koordinasyon kurulu, TBMM içinde ise bir izleme komisyonu kurulmasının planlandığını hatırlatarak komisyonun düzenli rapor yayımlamasını önerdi. Dernek, insan hakları örgütleri, barolar, akademisyenler ve sivil toplum kuruluşlarının da sürece katılması gerektiğini vurguladı.

Geçmişle yüzleşme ve toplumsal onarım

Beşinci başlıkta zorla kaybetmelerin ve faili meçhul cinayetlerin etkili biçimde soruşturulması, mağdur ailelerin hakikate erişimi, sorumluların yargılanması ve çatışmalardan etkilenen bölgelerde onarım programları talep edildi. İHD, silahsızlanma ve tasfiyeye ilişkin düzenlemelerle eş zamanlı olarak iki ayrı program hazırlanmasını önerdi. Açıklamada "Kanunun yürürlüğe girmesi ile kalıcı barışın kurulması aynı şey değildir" denildi.

Çandar: Süreç ağır tempoda ilerliyor

DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Cengiz Çandar da İlke TV'de süreci değerlendirdi. Çandar, sürecin donmadığını ve tıkanmadığını, ancak ağır bir tempoyla ilerlediğini söyledi.

DEM Parti Grup Başkanvekili Koçyiğit, fabrikada 21 Ekim'den bu yana yaşanan ölümleri sıraladı ve yaptırım uygulanıp uygulanmadığını sordu. Aynı oturumda Çömez ve Türeli de patlamayı gündeme getirdi.

DEM Parti Grup Başkanvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit, TBMM Genel Kurulu'nda İzmir Aliağa'daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda bir ay içinde 20 işçinin hayatını kaybettiğini söyleyerek iktidara seslendi. Koçyiğit, "İşçi mezarlığına dönen bu HABAŞ'a kim göz yumuyor?" diye sordu.

Genel Kurul, Meclis Başkanvekili Yusuf Beyazıt başkanlığında toplandı. Oturum, Atatürk'ün ölümünün 88. yıl dönümü nedeniyle yapılan iki dakikalık saygı duruşuyla açıldı. Ardından grup başkanvekilleri gündeme ilişkin konuştu.

Koçyiğit'in sıraladığı olaylar

Koçyiğit, fabrikada Ekim başından bu yana yaşananları tarih tarih anlattı. Taşeron işçisi Hakan Doğan'ın 21 Ekim'de yüksekten düşerek, 20 yaşındaki Eyüp Eğinli'nin 5 Kasım'da iş makinesi lastiğine hava basarken yaşanan patlamada öldüğünü söyledi. 9 Kasım'daki patlamada ise 19 işçinin yaşamını yitirdiğini belirtti. Yaralıların bulunduğunu, ölü sayısının artabileceğini de ekledi.

Koçyiğit, işletmeye ceza kesilip kesilmediğini, şirketin sahibinin kim olduğunu ve kimlerle ilişkisi bulunduğunu sordu. Çalışma Bakanı Vedat Işıkhan'ın aynı gün Menemen'de bir işçinin cenazesine gittiğini hatırlatan Koçyiğit, bakanın ve iktidar milletvekillerinin görevinin cenazede dua etmek olup olmadığını sorguladı. Ölenin, partisinin eski ilçe başkanı Bayram Kınacı'nın kardeşi olduğunu, dört gün önce işe başladığını anlattı.

Denetim eleştirisi

Koçyiğit, bir yılda iş kazalarında 1.900'den fazla işçinin öldüğünü belirterek sorumluluğu Meclis'te oturanlara yöneltti. Bakanın denetimlerde Avrupa'dan daha iyi noktada olunduğunu söylediğini aktaran Koçyiğit, Avrupa'da ya da OECD ülkelerinde böyle yüksek işçi ölümü bulunup bulunmadığını sordu. Bağımsız denetçilerin ve kamu denetiminin neden olmadığını da gündeme getirdi.

Çömez ve Türeli de konuştu

Aynı oturumda Grup Başkanvekili Turhan Çömez, 2026'nın başından bu yana iş cinayetlerinde 1.930 işçinin öldüğünü söyledi. Çömez, Çalışma Bakanı Işıkhan'ın müfettişlerin ciddi bir sıkıntı bulmadığına dair sözlerini eleştirdi, bakanın bu görevi yapamayacağını düşündüğünü söyledi. Çömez ayrıca aynı dönemde 66 çocuğun da iş cinayetlerinde öldüğünü belirtti ve fabrikanın geçmişteki kazalarını yıl yıl sıraladı ve HABAŞ'ta iktidar döneminde 34 işçinin hayatını kaybettiğini öne sürdü.

CHP Grup Başkanvekili Rahmi Aşkın Türeli ise iş cinayetlerinin münferit olmadığını, 2013 ile Ekim 2026 arasında en az 26 bin 790 işçinin hayatını kaybettiğini söyledi. Türeli, CHP'nin bir heyet oluşturduğunu, heyetin fabrikada inceleme yaptığını ve hazırlanacak raporun kamuoyuyla paylaşılacağını bildirdi.