Merkez Bankası verilerine göre tutar bazında karşılıksız çek oranı yüzde 3,9'a yükseldi. TCMB çalışması, fon tasfiyelerinin tedarikçiler üzerinden reel sektöre etkisine işaret etti.
Merkez Bankası'nın ekim ayı çek istatistikleri, fon krizinin ardından reel sektörde nakit sıkışıklığı kaygılarının arttığı bir dönemde karşılıksız çek tutarının yükseldiğini gösterdi. Ekimde ödenemeyen çeklerin toplamı 26 milyar 390 milyon lirayı buldu; tutar bazındaki karşılıksız çek oranı eylüldeki yüzde 3,3'ten yüzde 3,9'a çıktı.
Çek istatistiklerinde ekim tablosu
TCMB verilerine göre ekimde bankalara 727 bin 63 çek sunuldu ve bunların toplam değeri 676,5 milyar lira oldu. Bu çeklerden 21 bin 460'ı karşılıksız çıktı. Eylülde 25,65 milyar lira olan ödenemeyen çek tutarı bir ayda yüzde 2,9 büyüdü, karşılıksız çek adedi ise yüzde 10,4 azaldı. Ekim 2025'teki 19,58 milyar liralık tutarla kıyaslandığında artış yüzde 34,8 oldu. Adet bazındaki oran ekimde yüzde 2,95'e çıktı; bir yıl önce tutar bazındaki oran yüzde 2,9'du.
Uzun dönemli veriler, oranın 2022'de yüzde 1'in altında seyrettiğini, 2023'ten sonra yükselişe geçtiğini ve 2024-2025'te bu eğilimin sürdüğünü gösterdi. Haberde, artışın fon krizinden önce de başladığı, son dönemde ise devam ettiği vurgulandı.
TCMB çalışması: Fonlarda şirket parası
Merkez Bankası'ndan Ünal Seven ve Kadir Gürci'nin 4 Kasım'da yayımlanan "Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör: Firma Verileri Ne Söylüyor?" adlı çalışması, tasfiye edilen fonlara yatırım yapan şirketlerin durumunu inceledi. Buna göre 15 Eylül 2026 itibarıyla yaklaşık 3 bin reel sektör şirketi, tasfiyedeki fonlarda toplam 116 milyar lira bulunduruyordu. Bunun 57 milyar lirası para piyasası fonlarındaydı; kalanı hisse senedi ve diğer yatırım fonlarına dağılıyordu. Küçük tutarlı yatırımlar da hesaba katıldığında fonlarda parası bulunan şirketlerin sayısı 4 bin 500'ü buluyor.
Tedarikçiler üzerindeki olası etki
Araştırma, paralarına ulaşmakta güçlük çeken şirketlerin kısa vadeli borçları için ek işletme sermayesine gereksinim duyabileceğini, bu sıkışmanın mal ve hizmet aldıkları tedarikçilere de yansıyabileceğini belirtti. Fonlarda yatırımı bulunan firmalara önemli ölçüde bağımlı olan tedarikçiler, toplam istihdamın yüzde 1,2'sini ve toplam cironun yüzde 1,5'ini temsil ediyor. TCMB ayrıca fonlarda yüksek tutar bekleten şirketlerin ekonomideki ağırlığının nispeten sınırlı olduğunu kaydetti.
Ekonomim gazetesi 15 Ekim'de yayımladığı haberde iş dünyası temsilcilerinin ödeme zincirlerinde gerginlik yaşandığını aktarmıştı. Habere göre bazı şirketler, paralarının fonlarda takılı kalmasını tedarikçi ödemelerini ve maaşları geciktirmenin gerekçesi yapıyordu; kimi işletmelerin ise gerçek bir sıkışıklık yaşarken bazılarının krizi erteleme bahanesi olarak kullandığı ileri sürülmüştü.