KKTC Başbakanı ve UBP Genel Başkanı Ünal Üstel, 6 Aralık'taki erken genel seçim öncesi 50 milletvekili adayıyla toplandı; kampanyada hastane, yol, konut ve enerji projelerini öne çıkaracaklarını söyledi.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde 6 Aralık 2026'da erken genel seçim yapılacak ve Ulusal Birlik Partisi (UBP) kampanya hazırlığını hızlandırdı. Parti lideri ve Başbakan Ünal Üstel, 50 milletvekili adayıyla kampanya istişare toplantısında buluştu. Toplantıda adaylara seslenen Üstel, partinin seçime birlik ve beraberlik içinde hazırlandığını söyledi, tek başına iktidar hedefini gerçeğe dönüştüreceklerini belirtti, ayrıca bu hedefin artık erişilebilir olduğunu vurguladı.

Adaylara birlik çağrısı

Adaylarını kutlayarak konuşmasına başlayan Üstel, masadaki her adayın UBP'nin sorumluluğunu taşıdığını belirtti. Adaylık yarışının geride kaldığını, şimdi tüm gücün sandık başarısına verilmesi gerektiğini söyledi. Aday listesine girememiş isimlerin de UBP'nin bir parçası olarak kaldığını söyleyen Üstel, kampanya boyunca hiçbir yol arkadaşının kenarda tutulmayacağını, bütün teşkilatların aynı hedef doğrultusunda çalışacağını ifade etti. Bu sözlerle hem aday olmayan isimlere hem de rekabet nedeniyle kırgınlık yaşayabilecek kadrolara seslenmiş oldu.

Üstel, "Şimdi birlik zamanıdır" diyerek adaylardan birbirlerine sahip çıkmalarını ve omuz omuza çalışmalarını istedi. Kadroya, teşkilatlara ve partinin çalışma azmine güvendiğini söyledi.

"UBP bitti" yorumlarına yanıt

Üstel, UBP'nin gücünü ve teşkilat yapısını sürdürdüğünü savundu; bu seçimde de sahada olduklarını söyledi. Partinin bittiğini söyleyenlerin UBP'yi bitiremeyeceğini belirten Üstel, mücadelelerinin güçlü bir iktidarla sonuçlanacağına inandığını dile getirdi. UBP'nin bu seçimde de adayların emeğiyle yeniden iktidar olacağını söyledi.

CTP'ye yönelik eleştiriler

Konuşmasında Cumhuriyetçi Türk Partisi'ne (CTP) de eleştiriler yönelten Üstel, muhalefetin proje ve hizmet anlatmak yerine UBP'ye yönelik bir söylem tuttuğunu savundu. CTP'nin, UBP'lileri, bürokratları ve hükümette çalışanları hedef alan sözlerini eleştirdi; bu iddialara hizmetler ve projelerle karşılık vereceklerini söyledi. Üstel'e göre iki taraf arasındaki fark şuydu: UBP "yapacağız" diyor, muhalefet ise yapılanları ortadan kaldırmanın hesabını yapıyor. Muhalefetin işinin muhalefet, iktidarın ise kendi işleri olduğunu belirtti.

Kampanyanın ana başlıkları

Üstel, kampanyanın ana başlıklarını hastane, yol, sosyal konut ve enerji yatırımlarıyla gençlere ve kadınlara dönük projeler ile yeni istihdam hedefleri olarak sıraladı. Kampanyada 2027'de hizmete girmesi planlanan hastaneler ile yol ağına katılacak 150 kilometrelik yeni güzergâhlar öne çıkarılacak. Başbakan, seçmenin karşısına hem yapılan hizmetlerle hem de yeni dönem projeleriyle çıkacaklarını belirtti.

Hürriyet'in analizine göre sandıktan çoğunluk çıkmayınca ulusal mutabakat hükümeti gündemde; DİPAM Başkanı Tolga Sakman iki liderin ayrıldığı noktaları değerlendirdi.

İsrail'deki genel seçim, yaklaşık 8 milyon seçmenin sandığa gitmesine rağmen siyasi belirsizliği gidermedi. Hürriyet'in aktardığına göre oyların büyük kısmı sayıldığında Başbakan Benjamin Netanyahu liderliğindeki bloğun 53 sandalyesi, eski Genelkurmay Başkanı Eisenkot'un başını çektiği muhalefetin ise 48 sandalyesi vardı. Filistinli Arap kökenli İsrail vatandaşlarının partileri 19 sandalye kazandı. 120 sandalyeli Knesset'te hükümet kurmak için 61 milletvekilinin desteği gerekiyor ve hiçbir blok bu sayıya erişemedi.

Netanyahu'dan Arap partilerine usulsüzlük suçlaması

Netanyahu, Arap partilerini usulsüzlükle suçlayarak sonuçlara itiraz etmeye hazırlanıyor. Likud, delillerini polise, iç istihbarat servisine ve seçim komitesine götüreceğini duyurdu; ancak haberde suçlamalara ilişkin somut bir delil paylaşılmadığı belirtildi. Haberde Arap partilerinin yüksek katılım sayesinde tarihî bir sonuca ulaştığı da vurgulandı.

Seçenekler: yeni ortaklar, mutabakat ya da yeni seçim

Arap partileriyle çalışmaya sıcak bakmayan iki kanadın önünde üç yol görünüyor: başka ortaklarla koalisyon kurmak, ulusal mutabakat modelini denemek ya da sandığa yeniden gitmek. Haberde en dikkat çekici ihtimal olarak Netanyahu ile Eisenkot'un aynı hükümette buluşması gösterildi. Başbakanlığın dönüşümlü yürütülmesi de olası modeller arasında anılıyor. Netanyahu'nun, başbakanlığı önce kendisi devralırsa bu modele yakın durabileceği ve aşırı sağdaki ortakları Itamar Ben-Gvir ile Bezalel Smotrich'ten uzaklaşmayı düşünebileceği öne sürülüyor. Cumhurbaşkanı Herzog'un yeni bir seçime gidilmesini engelleyecek bir anlaşmaya destek verdiği, ABD Başkanı Donald Trump'ın da bu tür bir birlik hükümetinden yana olduğu belirtiliyor.

DİPAM Başkanı Sakman: Hedefler benzer, yöntemler farklı

Diplomatik İlişkiler ve Politik Araştırmalar Merkezi (DİPAM) Başkanı Dr. Tolga Sakman'a göre iki isim arasındaki ayrım hedeflerden çok yöntemde ortaya çıkıyor. Sakman, Eisenkot'un askerî geçmişinin devlet kurumlarıyla ilişkisine yansıdığını, daha hiyerarşik ve düzenli bir yönetim anlayışı benimsediğini söyledi. Bunun İsrail'in devlet politikasının değişeceği anlamına gelmediğini belirten Sakman, bir ortak hükümette temel tartışmanın güvenlik hedeflerinden vazgeçilmesi değil, bu hedeflerin nasıl uygulanacağı üzerinde yoğunlaşabileceğini ifade etti.

7 Ekim soruşturması en zor başlıklardan biri

Eisenkot'un Netanyahu'ya yönelik eleştirilerinin merkezinde, 7 Ekim 2023 saldırılarına giden süreçteki güvenlik zaafiyetleri yer alıyor. Eisenkot, Netanyahu'nun siyasi sorumluluk üstlenmediğini savunuyor. Seçim kampanyasında bağımsız bir devlet soruşturma komisyonu kurulmasını isteyen Eisenkot, incelemenin kendi genelkurmay başkanlığı dönemindeki kararları da kapsaması gerektiğini söylemişti.

Sakman'a göre Netanyahu'nun kaçındığı bu soruşturma, Eisenkot için ordunun ve devletin yeniden yapılandırılması aracı. Dolayısıyla ulusal mutabakat hükümeti kurulursa komisyon talebi iki lider arasındaki en kritik anlaşmazlık alanlarından biri olabilir. 66 yaşındaki Eisenkot'un, Netanyahu yönetiminin İsrail'i uzun süreli savaşlara sürüklediğini ve uluslararası itibarını zedelediğini savunduğu da haberde yer alıyor.

Oyların yaklaşık yüzde 85'i sayıldığında ne Netanyahu ne de Eisenkot bloğu çoğunluğa ulaşabildi. Ulusal birlik, Arap partilerinin desteği, sağ ittifak ve yeni seçim ihtimalleri masada.

İsrail'deki seçimde oyların yaklaşık yüzde 85'i sayıldığı aşamada tablo net: Başbakan Binyamin Netanyahu'nun bloğu da, rakibi Gadi Eisenkot'un başını çektiği muhalefet cephesi de Knesset'te çoğunluğu yakalayamıyor. Bu durum, yeni hükümetin nasıl kurulacağı sorusunu öne çıkardı. Kampanya vaatleri, partiler arasındaki fikir ayrılıkları ve özellikle askerlik hizmeti tartışması uzlaşmayı zorlaştırıyor. Dengeler kısa sürede değişmezse ülkenin yeniden sandığa gitmesi de mümkün.

Birinci senaryo: Netanyahu ile Eisenkot aynı hükümette

Seçeneklerden biri, iki rakibin ulusal birlik hükümeti çatısı altında buluşması. Böyle bir formül, parlamentodaki tıkanıklığı aşmanın yolu olabilir. Ancak iki lider kampanyalarını birbirlerine karşı yürüttü. Eisenkot, kampanyasında Netanyahu'yu görevden indirmeyi başlıca hedef olarak göstermişti; aynı kabinede oturması seçmenine söylediklerine ters düşebilir.

Netanyahu ise aşırı sağcı ve ultra-Ortodoks ortaklarından kopup yeni bir denge kurmak zorunda kalacak. Seçim sonrasında sağcı bir hükümet hedefini vurgulaması, ortaklarını korumak istediği şeklinde yorumlanıyor. İran kaynaklı yeni bir bölgesel çatışma çıkarsa, güvenlik nedeniyle ulusal birlik yönündeki baskı artabilir.

İkinci senaryo: Arap partilerinin desteği

Seçimin dikkat çeken başlığı, Arap partilerinin parlamentodaki ağırlığı. Bu partilerin toplamda yaklaşık 19 sandalye kazanması bekleniyor. Nüfusun yaklaşık beşte birini oluşturan Arap seçmenin sandığa daha güçlü yönelmesi, hükümet hesaplarını doğrudan etkileyebilecek bir gelişme.

Eisenkot cephesi için bu destek çoğunluğa giden yollardan biri olabilir. Fakat muhalefetteki Yahudi partilerin büyük kısmı, Arap partileriyle birebir koalisyona sıcak bakmıyor. Aktarılanlara göre Birleşik Arap Listesi hükümete katılmaya açık, Ortak Liste ise dışarıdan destek seçeneğini değerlendiriyor. Böyle bir hükümette, özellikle Gazze ve işgal altındaki Batı Şeria olmak üzere güvenlik ve dış politika başlıklarında ciddi ayrılıklar yaşanabileceği değerlendiriliyor.

Üçüncü senaryo: Sağ partilerin Netanyahu'ya yaklaşması

Eisenkot'un bloğundaki bazı sağ partilerin Netanyahu ile anlaşması da bir ihtimal. Bu kapsamda Naftali Bennett ile Avigdor Lieberman'ın partileri öne çıkıyor. İkisi de güvenlik konusundaki sert tutumuyla biliniyor. Öte yandan her iki ismin Netanyahu'yu eleştirmesi ve ultra-Ortodoksların askerlik muafiyetine karşı çıkışları, böyle bir ittifakın önünde engel. Bu partiler mevcut ortaklarından ayrılıp Netanyahu'ya destek verse bile sandalye aritmetiğinin çoğunluğa yetip yetmeyeceği belirleyici olacak.

Dördüncü senaryo: Yeniden seçim

Koalisyon görüşmelerinden sonuç çıkmazsa erken seçim ihtimali güçlenebilir. Tarafların pozisyonlarından geri adım atmaması süreci uzatabilir. Bu durumda Netanyahu, yeni hükümet kuruluncaya kadar başbakanlığı geçici olarak sürdürebilir. Yeni seçimin ona yeniden iktidar şansı verebileceği de konuşuluyor. Katılım oranı, sağ partilerin baraj mücadelesi ve küçük partilerin hangi bloğa yaklaşacağı sonucu değiştirebilecek unsurlar. Arap seçmenin bu seçimdeki katılımının tekrarlanıp tekrarlanmayacağı da muhalefetin hesabı için önem taşıyor.

Belirsizlik sürüyor

İsrail 2019-2022 arasında art arda seçimlerle uzun bir istikrarsızlık dönemi yaşamıştı; hükümetin kurulamaması, o günlerin tekrarlanabileceği kaygısını büyütüyor. Bundan sonrasında üç soru belirleyici olacak: Netanyahu mevcut ortaklarını elinde tutabilecek mi, Eisenkot Arap partilerinin desteğini alabilecek mi ve sağ partiler yeni bir ittifaka yönelecek mi.

Fitch, Sırbistan'daki erken seçimin siyasi belirsizliği azalttığını, ancak Öğrenci Listesi'nin ekonomi programının netleşmediğini bildirdi. Kuruluşun bir sonraki not değerlendirmesi 20 Kasım'da.

Fitch Ratings, Sırbistan'ın 25 Ekim'deki erken seçiminin seçimle birlikte siyasi muğlaklığın azaldığını açıkladı; öte yandan hükümetin ekonomik yol haritası hâlâ belirsiz. Derecelendirme kuruluşuna göre iktidardaki ekibin bütçe disiplini ve ekonomik istikrar konusunda atacağı adımlar ülkenin kredi notunu belirleyecek.

Öğrenci Listesi 141 sandalyeyle tek başına iktidarda

Kesin sonuçlarda Öğrenci Listesi oyların yüzde 53'ünü topladı ve 250 üyeli Meclis'te 141 koltuk elde etti. Daha önce yönetim tecrübesi olmayan hareket, böylece koalisyona ihtiyaç duymadan hükümet kurma imkânı yakaladı. Eski Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic'in Birleşik Sırbistan hareketi yüzde 38,8 oy ve 103 sandalye aldı; altı koltuğu azınlık temsilcileri kazandı. Sırbistan'da 14 yıl süren iktidar böylece el değiştirdi.

Seçim, planlanan tarihten altı ay erken yapıldı. Vucic başbakan adayı olabilmek için görevinden ayrıldığından yıl bitmeden cumhurbaşkanlığı seçimi de gerekiyor; Vucic bu yarışta yeniden aday olamayacak. Fitch, yeni cumhurbaşkanlığı makamının büyük ölçüde törensel bir nitelik kazanacağını, asıl yetkilerin hükümette toplanacağını öngörüyor.

Sokaktaki öfke sandığa taşındı

Kuruluşun analizine göre sonuç, Kasım 2024'te Novi Sad'daki tren istasyonunda çöken sundurma nedeniyle 16 kişinin ölmesiyle başlayan ve iki yıla yakın süren öğrenci protestolarının siyasi karşılığı oldu. Öğrenci Listesi kampanyasında hukuk devleti, yolsuzlukla mücadele ve basın bağımsızlığını öne çıkardı. Büyük kamu projelerini yeniden incelemek, seçim sistemi, yargı, eğitim ve sağlıkta reform yapmak da vaatler arasındaydı.

Fitch yine de önünde engeller görüyor. Hareketin yönetim deneyiminin az olması, merkezden idare edilmeyen bir yapıya sahip olması, içindeki ideolojik farklılıklar ve devlet kurumlarının ileri derecede siyasallaşmış olması, planların uygulanmasında sorun çıkarabilir.

Ekonomi programı boşluğu

Kuruluş, kampanya sözlerinin genel kaldığına, ayrıntılı bir ekonomi programının sunulmadığına dikkat çekti. Yerli üretimin teşviki, vergi adaleti ve girişimciler için öngörülebilir bir ortam başlıca amaçlar olarak sıralanıyor. Hareket ayrıca kamu yatırımlarının ve devlet ihalelerinin sıkı izlenmesinden yana.

Dış ilişkilerde ise yeni yönetimin, öncekiler gibi Rusya, Avrupa ve Çin arasında denge gözetmesi bekleniyor. Fitch, enerji alanındaki bağımlılıkların ve tırmanan jeopolitik gerilimin bu dengeyi etkileyebileceğini belirtti.

Gözler 20 Kasım'da

Fitch, temmuzda Sırbistan'ın notunu BB+ düzeyinde ve görünümünü pozitif olarak korumuştu. Bu karar, son yıllarda güçlenen istikrar, nispeten sağlam devlet maliyesi ve genişleyen dış finansman rezervlerine dayanıyordu. Sonraki değerlendirme 20 Kasım'da yapılacak ve hükümetin politika çizgisi, maliye disiplinini koruyup koruyamayacağı ve dış finansman yastığını sürdürüp sürdüremeyeceği masaya yatırılacak.

Kuruluşa göre siyasi geçişin büyümeye, istikrara ve dış finansmana zarar vermeyeceğine dair güven artarsa kredi profili olumlu etkilenir; kurumsal yönetimde ve devlet kurumlarının güçlenmesinde kaydedilecek ilerleme de notu yukarı çekebilir. Belirsizliğin derinleşmesi, ekonomi politikasında sapmalar ya da devlet maliyesi ve dış finansman tamponlarında zayıflama olursa görünüm durağana çevrilebilir. Kamu borcunun kalıcı biçimde artması da olumsuz sayılıyor.

İsrail Cumhurbaşkanı Herzog, seçim sonrası ilk açıklamasında liderleri yeni seçimi önlemek için uzlaşmaya çağırdı. Kanal 13'e göre iki blok da 61 sandalyeye ulaşamıyor.

İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, 27 Ekim'deki parlamento seçiminin ardından yaptığı ilk açıklamada, koalisyon görüşmelerine katılacak liderlerden masaya açık bir zihinle oturmalarını istedi. Herzog, ülkeyi yeni bir seçime götürmemek için gerekli her adımın atılması gerektiğini söyledi. Hiçbir bloğun 61 sandalyeye ulaşamadığı sayım tablosu, hükümet kurma sürecini zorlu bir pazarlığa çeviriyor.

Herzog'un takvimi ve çağrısı

Herzog, Noam Solberg başkanlığındaki Merkez Seçim Komitesi'nin hazırlayacağı resmi sonuçları gelecek hafta teslim alacağını açıkladı. Ardından Knesset'e giren partilerin liderleriyle istişare turuna başlayacak. Cumhurbaşkanı, her siyasi gruptan görüş alacaklarını, sorular soracaklarını ve değerlendirme yapacaklarını belirtti. Herzog ayrıca uzun zamandan sonra ilk kez bu denli yüksek katılımlı bir seçim yaşandığını, sandık başındaki tabloyu etkileyici bulduğunu söyledi.

Sayımda blokların durumu

Kanal 13'ün paylaştığı bilgilere göre, askerler, diplomatlar ve mahkûmlar gibi kendi sandığında oy kullanamayanların "çift zarf" oyları dışında bütün sandıkların sayımı tamamlandı. Bu tabloda Başbakan Benyamin Netanyahu'nun iktidar bloku 53, Gadi Eisenkot'un öncülüğündeki muhalefet bloku 48 sandalyede kaldı; Eisenkot İsrail ordusunun eski Genelkurmay Başkanı. Filistin kökenli İsrail vatandaşlarını temsil eden partiler rekor düzeyde bir sonuçla Meclis'e 19 milletvekili gönderiyor. Sonuç bu şekilde kesinleşirse 120 sandalyeli mecliste iki blok da hükümet için gereken 61 desteğe ulaşamayacak.

Hükümet kurma süreci nasıl işleyecek

Resmi sonuçlar açıklandıktan sonra Herzog, temsilcilerin başbakan adayı önerilerini toplayacak. Görevi en çok oy alan partiye vermek zorunda olmayan cumhurbaşkanı, çoğunluğu sağlama şansı en yüksek görünen ismi görevlendirecek. Görevlendirilen kişinin koalisyonu kurması için 28 günü olacak; gerekirse bu süreye 14 gün eklenebilecek. Hükümet kurulamazsa cumhurbaşkanı yeniden istişare yapıp Meclis'ten başka bir ismi görevlendirebilecek.

Başarısızlık halinde seçim kapıda

Süre dolduğunda Meclis'ten başka bir ismin 61 desteği toplaması için 21 gün tanınıyor. Bu kişi de gerekli desteği sağlarsa hükümeti 14 gün içinde kurmak zorunda. Bu aşama da sonuçsuz kalırsa Meclis feshediliyor ve ülke üç ay içinde yeniden sandığa gidiyor. Bu süreçte mevcut başbakan geçici de olsa görevini sürdürüyor. Netanyahu seçimi kazanamasa bile muhalefetin hükümet kuramaması durumunda en fazla altı ay daha başbakan olarak kalabilir. Bugüne kadar hiçbir parti tek başına çoğunluk sağlayamadığı için koalisyon protokollerinin tamamlanması belirleyici olacak.

İsrail'deki genel seçimde oyların yüzde 77'si sayıldığında ne Netanyahu ne Eisenkot bloğu 61 sandalyeye ulaştı. Rekor sayıda sandalye alan Arap partileri hükümet pazarlığında kilit isim olabilir.

İsrail'de 27 Ekim'de yapılan genel seçimde sayım sürerken hiçbir blok 120 sandalyeli Knesset'te çoğunluğa yaklaşamadı. Oyların yüzde 77'sinin sayıldığı Türkiye saati 13.30'da, seçim komitesinin yayımladığı kısmi dökümde Başbakan Binyamin Netanyahu'nun öncülük ettiği blok 54 sandalyede görünüyordu. Gadi Eisenkot'un önderlik ettiği blok ise 49 sandalyede kaldı. Hükümet kurmak için gereken eşik ise 61 sandalye.

Arap partileri 17 sandalyeye ulaşmış durumda. Bu tablo, sandıktan çıkan sonucun İsrail siyasetinde yeni bir pazarlık dönemini başlatacağına işaret ediyor.

Çıkış anketleri aynı yönü gösterdi

İsrail'deki üç yayıncının, yani Kan News, Kanal 12 ve Kanal 13'ün yaptırdığı çıkış anketleri de kısmi dökümle uyumlu bir manzara çizdi. Anketlere göre Netanyahu bloğu 55, Eisenkot bloğu 49 sandalye alıyor. İki taraf da çoğunluk için gereken 61'e ulaşamıyor. Likud'un birinci parti olduğu değerlendiriliyor.

Arap partilerinden rekor

Birleşik Arap Listesi Ra'am ile üç küçük partiyi bir araya getiren Ortak Liste, kesinleşmemiş sonuçlara göre en az 18 sandalye kazandı. Bu, Arap partileri için bir rekor. İsrail'in büyük siyasi partileri bu grupları koalisyona almaya geleneksel olarak sıcak bakmıyor. Yine de iki blok arasındaki fark dar kaldığı için Eisenkot da Netanyahu da bu sandalyeleri görmezden gelmekte zorlanacak. Geçmişte Arap seçmenin katılımı Yahudi seçmenin gerisinde kalırdı. Bu defa ise Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştırma isteğinin çok sayıda Arap seçmeni sandığa götürdüğü belirtiliyor.

Liderlerden ilk yorumlar

Ön sonuçlara değinen Netanyahu, güçlü bir sağ kanat hükümeti kuracağını dile getirdi; kesin rakamları beklediğini de bildirdi. Eisenkot ise Tel Aviv'deki parti genel merkezinde destekçilerine seslendi. "Tarih yazdık" diyen Eisenkot, sonucun Netanyahu'ya ve kabinesine duyulan güvensizliğin açık bir ifadesi olduğunu savundu. Yeniden seçime gitmenin bu kadar yüksek katılımlı bir seçimden sonra hata olacağını belirten Eisenkot, halkın iradesine saygı göstermeyi kendi sorumluluğu olarak tanımladı. Konuşmasında ayrıca "Halk değişimden yana karar verdi" ifadesini kullandı.

Yüzde 77,7 katılım

İsrail Merkez Seçim Komitesi'ne göre katılım oranı yüzde 77,7 oldu. Komite, bunun 1999'dan bu yana görülen en yüksek oran olduğunu bildirdi. Ülkede 7,3 milyon seçmen bulunuyor. Oylama, Hamas'ın 7 Ekim 2023'teki saldırısıyla başlayan Gazze savaşının ve sonrasında yaşanan Lübnan ile İran savaşlarının ardından yapılan ilk seçim oldu.

Hükümet kurma süreci

Kesin sonuçlar belli olup tüm siyasi gruplarla istişare tamamlandıktan sonra İsrail Cumhurbaşkanı, başarı şansı en yüksek gördüğü lideri koalisyon kurmakla görevlendirecek. Bu aşama haftaları bulabiliyor. Hiçbir liderin net üstünlük kuramaması, yeni hükümet kurulana kadar Netanyahu'nun geçici hükümetin başında kalmasına imkân tanıyabilir.

Eski genelkurmay başkanı Eisenkot, siyasete nispeten yeni girdi. 2022'de Ulusal Birlik Partisi listesiyle Knesset'e girdi, sonra kendi ifadesiyle ideolojik ayrılık yüzünden partiden ayrıldı. Geçen yıl muhalefetteki öne çıkan isimlerden de kopup merkezci Yashar'ı kurdu ve o günden beri Netanyahu'nun en büyük rakibi sayılıyor. Netanyahu ise yolsuzluk iddialarıyla ve 7 Ekim saldırılarının yönetimi nedeniyle eleştirilerle karşı karşıya; yolsuzluk suçlamalarını reddediyor.

İspanya'da Kasım'daki erken genel seçim öncesi anketler, aşırı sağcı Vox'un özellikle ilk kez oy kullanacak gençler arasında güç kazandığını gösteriyor. Genel tabloda ise PP önde, PSOE ikinci.

İspanya, beş haftadan kısa bir süre sonra erken genel seçim için sandık başına gidecek. Rapporteur'ün haberine dayanan aktarıma göre, sağcı Vox partisi seçim öncesinde genç seçmen arasında destek topluyor ve ülkenin geleneksel oy alışkanlıklarını sarsıyor.

Son anketlerde ana muhalefet Halk Partisi (PP) yaklaşık yüzde 32, iktidardaki Sosyalist İşçi Partisi (PSOE) yüzde 28, Vox ise yüzde 19 oranında görünüyor. Tablo, PP ile Vox'tan oluşacak bir sağ koalisyon ihtimalini güçlendiriyor. Azınlık hükümetini yöneten PSOE'nin lideri Başbakan Pedro Sánchez, meclisteki desteğini genişletmek için seçime gidilmesini istemişti.

Gençlerde dağılım

CIS'in verilerinde 18-24 yaş arasındaki seçmenin yüzde 19'u PSOE'yi tercih ediyor. Vox yüzde 15,6, PP yüzde 11,9 ile bunu izliyor. Gençlerin önemli bir kısmı ise kararsız ya da sandığa gitmeyi düşünmüyor.

Kasım'daki seçimde ilk kez oy atacakların sayısı 1,6 milyonu aşıyor. El Confidencial için yapılan IMOP anketine göre bu yeni seçmenlerin yüzde 26,9'u, yani 430 binden fazla kişi, Vox'a yönelmeyi planlıyor. Yüzde 22 ile PSOE ve yenilenen solcu Geniş Cephe koalisyonu onu izlerken, PP bu grupta yalnızca yüzde 9 alabiliyor.

Vox'un yükselişi

2023 seçim sonuçlarıyla kıyaslandığında PP'nin istikrarını koruduğu, PSOE'nin oy kaybettiği, Vox'un ise büyük sıçrama yaptığı belirtiliyor. Santiago Abascal liderliğindeki göçmen karşıtı parti, son dört bölgesel seçimde yüzde 16-19 bandında oy topladı; bu sonuçlar PP'yi güç koalisyon görüşmelerine mecbur bıraktı.

Siyasi analist Javier Sánchez González, vatandaşlar arasındaki hoşnutsuzluğun ve siyasi kurumlara, ayrıca PSOE ile PP'ye duyulan güvensizliğin Vox tarafından kullanıldığını söyledi. Sekiz yıllık iktidarın ardından PSOE'nin, hükümet çevresindeki isimlerin karıştığı yolsuzluk iddiaları ve Temmuz'da Ceuta'da yaşanan göçmen akını gibi krizlerle sarsıldığı anlatılıyor. Analiste göre yolsuzluk tartışmaları gündemi ne kadar belirlerse gençler o kadar Vox'a yöneliyor; PP ise farklı bir parti olarak algılanmıyor.

Kutuplaşma uyarısı

González, 2015'te hayal kırıklığının solda Podemos'u yükselttiğini, bugün genç İspanyollardaki protesto oylarının ise sağa kaydığını belirtti. İç savaşın (1936-1939) ve Franco diktatörlüğünün izlerini hâlâ taşıyan ülkede Vox'un yükselişi derin bir kutuplaşma yaratıyor. Analist, pek çok gencin partiyi yasaklıya yakın bir yeraltı akımı gibi algıladığını, aşırı sağcılığın bu kesimde bir tür "yeni punk" sayıldığını söyledi.

İsrail'de katılım yüzde 77,7'ye çıktı, çıkış anketlerinde Netanyahu ve Eisenkot blokları başa baş göründü. Arap partilerinin 18-19 sandalyesi hükümet kurma pazarlığını belirleyebilir.

İsrail'de bir gün önce yapılan genel seçimde sandığa giden seçmen oranı yüzde 77,7'ye ulaştı. 2022 seçiminde aynı aşamada bu oran yüzde 70,6'ydı. Oy sayımı sürerken ne Başbakan Benjamin Netanyahu'nun sağ bloku ne de eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un öncülük ettiği muhalefet bloku hükümet kurmaya yetecek çoğunluğu elinde tutuyor.

Hükümeti kurabilmek için 120 sandalyelik Knesset'te en az 61 vekile dayanmak şart. Seçim gecesi yayımlanan tahminlerde iki taraf da bu eşiğin altında kaldı.

Çıkış anketlerinde iki blok başa baş

İlk tahminlerde Kan 11 ile Kanal 13 iki bloğu da 51'er sandalyede gösterdi. Kanal 12'nin hesabında ise sağ blok 52, muhalefet 49 sandalyeydi. Tahminlerin oy sayımı ilerledikçe değişebileceği kaydediliyor.

Ynet'in aktardığına göre oyların yüzde 41'inden fazlası sayıldığında Likud 28, Eisenkot'un Yashar Partisi 21 sandalye görünümündeydi. Bu aşamada Netanyahu'nun bloku 57, muhalefet bloku 47 sandalyeye ulaşıyordu. Yani sayımın bu noktasında da hiçbir taraf çoğunluğu yakalayamadı. Resmi sonuçlar duyurulmadan tablonun berraklaşması beklenmiyor.

Arap seçmen sandığa akın etti

Seçimin en çok konuşulan başlıklarından biri Arap kentlerindeki katılım oldu. Kanal 12'nin tahminine göre Arap seçmenin katılımı yüzde 80 dolayındaydı. Times of Israel'e göre çıkış anketleri Arap ağırlıklı Ortak Liste ve Birleşik Arap Listesi'ne toplamda 18-19 sandalye veriyor. Çoğunluğu iki rakipten de uzak tutan bu dağılımda söz konusu sandalyeler, koalisyon pazarlığının seyrini değiştirebilir.

Netanyahu seçim günü Arap seçmenlerin yüksek katılımını siyasi rakipleri lehine bir tehdit olarak sundu ve destekçilerini sandığa çağırdı. Haaretz'e göre başbakan ve müttefikleri, Arap yerleşimlerindeki sandık başlarının kalabalık olduğunu iddia eden, teyit edilmemiş görüntüler yaydı. Arap siyasetçiler Netanyahu'yu seçmenleri hedef göstermekle suçladı.

Eisenkot: Netanyahu istifa etmeli

Anketler açıklanır açıklanmaz Eisenkot, Netanyahu'yu görevi bırakmaya çağırdı. Haaretz ve Times of Israel'in aktardığına göre Eisenkot, halkın değişimden yana olduğunu, Netanyahu hükümetinin ise itibar yitirdiğini öne sürdü. Hedefinin, yurttaşlık hizmetini herkes için esas alan Siyonist bir hükümet olduğunu söyledi. Güvenlik teşkilatına da seslenen Eisenkot, kurumların partizan hesaplara değil devlete ve vatandaşa çalışması gerektiğini vurguladı.

Netanyahu'nun hedefi sağcı ulusal hükümet

Netanyahu ise seçim gecesinde sağcı bir ulusal hükümet hedefini dile getirdi. ABD Başkanı Donald Trump'la İran'a karşı ortak hareket etme ihtimalinden de söz etti; güvenlik başlığı onun kampanyasında ağırlığını korudu.

Eisenkot'un önündeki başlıca engel ise Arap partileriyle işbirliğine mesafeli duruşu. Times of Israel'in değerlendirmesine göre Arap partilerinin desteği olmazsa muhalefet çoğunluğu bulamayabilir. Bu nedenle sonuçların kesinleşmesinden sonraki koalisyon pazarlıkları belirleyici olacak. Pazarlıklardan çıkış yolu çıkmazsa yeniden sandığa gitme ihtimali de gündeme gelebilir.

İsrail'de çıkış anketlerine göre iki blok da 61 sandalyeye ulaşamadı. Eisenkot hükümet kurmak için hızla harekete geçeceğini, Netanyahu ise partisinin birinci çıktığını söyledi.

İsrail'de sandıklar kapandı, oy sayımı başladı; ilk tablo ise hiçbir bloğa net bir üstünlük vermedi. Devlet televizyonu KAN'ın sandık çıkış anketine göre eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un başını çektiği muhalefet 52, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun iktidar bloğu ise 50 sandalye aldı. 120 kişilik Meclis'te çoğunluk için aranan 61 koltuğa iki taraf da yetişemedi. Bu tablo, yaklaşık 18 sandalye alacağı belirtilen Arap partilerini hesabın merkezine taşıdı.

Liderlerden ilk açıklamalar

Eisenkot, X hesabından yaptığı paylaşımda anket sonuçlarının İsrail vatandaşlarının çoğunluğunun Netanyahu'ya ve 7 Ekim hükümetine güvenmediğini gösterdiğini savundu. Sonuçların "Netanyahu'ya güvensizlik işareti" olduğunu belirten Eisenkot, halkın iradesini gecikmeden hayata geçirmek ve herkes için zorunlu askerliği savunan bir Siyonist hükümet kurmak için derhal harekete geçeceğini duyurdu.

Netanyahu ise resmi sonuçları beklediklerini söyledi. Partisinin sandıktan birinci çıktığını savunan Netanyahu, Siyonist çoğunluğun aklını başına toplayıp birleşmesi gerektiğini belirterek sağ siyasete birlik çağrısı yaptı. Muhalefet bloğunda yer alan eski Başbakan Yair Lapid ise paylaşımında Netanyahu bloğunun "ağır bir yenilgi aldı" dedi. Yayın kuruluşlarının okumaları da ayrışıyor: KANN News bloklar arasında Eisenkot'un önde olduğunu, Kanal 12 ise öndeki ismin Netanyahu'nun partisi olduğunu öne sürdü.

Parti parti çıkış anketi tablosu

KAN'ın güncellenen anketine göre Likud 25, Eisenkot'un Yashar Partisi 21 sandalye aldı. Muhalefet bloğunda Yair Golan liderliğindeki Demokratlar 10, Avigdor Liberman'ın partisi İsrail Evimiz 8 sandalyede kaldı. Naftali Bennett ve Lapid'in Birlikte Listesi 14'ten 13 sandalyeye geriledi. İktidar bloğunda ise Yahudi Gücü 7, Dini Siyonizm 6, Şas ile Birleşik Tevrat Yahudiliği altışar sandalye aldı.

Arap listeleri toplamda 17'den 18 sandalyeye çıktı. Hadash, Taal ve Balad'ın oluşturduğu Ortak Liste bir sandalye artışla 11'e çıktı; Mansur Abbas'ın başındaki Raam ise 7'de sabit kaldı. Arap kesiminde katılım yüzde 80 ile 1965'ten bu yana görülen en yüksek oran olarak aktarıldı.

Katılım rekoru ve sonuç takvimi

Ülke, 1988'den beri ilk defa vaktinde yapılan bir genel seçim yaşadı. Merkez Seçim Komitesi verilerine göre saat 20.00'ye kadar katılım yüzde 74,3'e ulaştı; bu rakam, 1988'den beri o saate kadar ölçülen en yüksek katılım demek. Sayım başladığında 11 bin 996 sandığın 2 bin 419'u, yani yüzde 20,2'si açılmıştı.

İtirazlar da incelendikten sonra kesin sonuçların 4 Kasım'a dek duyurulması bekleniyor; kaynakta sonuçların 29-30 Ekim civarında netleşeceği de belirtiliyor. Yine de Netanyahu'nun iktidarı yitirdiği de, muhalefetin hükümeti kuracağı da bu aşamada kesin sayılmıyor. Hiçbir blok 61 sandalyeye ulaşamazsa koalisyon görüşmeleri haftalarca sürebilir, Netanyahu bu sırada geçici başbakan olarak görevde kalabilir; hükümet kurma girişimleri tıkanırsa yeniden seçim ihtimali de gündeme gelebilir.

Çıkış anketlerine göre Netanyahu ve Eisenkot blokları 61 sandalyeye ulaşamadı. Koalisyon, azınlık hükümeti, ulusal birlik ve yeniden seçim ihtimalleri masada; Netanyahu Arap partili bir hükümete kapıyı kapattı.

İsrail'de yakın yılların en yüksek katılımıyla yapılan genel seçimin ilk çıkış anketleri, ülkeyi uzun bir hükümet pazarlığına sürüklediğini gösterdi. Henüz kesinleşmemiş verilere göre Genelkurmay'ın eski başkanı Gadi Eisenkot'un önderlik ettiği muhalefet bloğu 51-52 sandalye, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun sağ bloğu ise 51 sandalye alıyor. Arap partilerinin toplamda 17 ya da 18 sandalye kazandığı belirtiliyor. Hükümet için Knesset'teki 120 sandalyenin en az 61'inin desteği şart olduğundan hiçbir taraf bu eşiğe ulaşmış görünmüyor.

Birinci yol: koalisyon pazarlığı

Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, hükümet kurma görevini en çok sandalye alan partiye değil, çoğunluğu sağlama şansı en yüksek adaya verecek. Mansur Abbas'ın liderliğindeki Raam ve diğer Arap listeleri Eisenkot bloğuyla çalışmaya açık olduklarını duyurdu. Muhalefet ise kampanya boyunca bu desteğe riskli gözle bakıp mesafeli durdu. Netanyahu, Kasım 2022 seçiminin ardından hükümetini ancak 58 günde kurabilmişti; bu kez de pazarlıkların uzaması bekleniyor.

İkinci yol: azınlık hükümeti

Hiçbir blok 61'e ulaşamazsa adaylardan biri dışarıdan destekle azınlık hükümeti kurmayı deneyebilir. Nüfusun yaklaşık yüzde 20'sini oluşturan Arap seçmenin temsilcileri bu denklemde anahtar konumda. Bennett ve Lapid'in hükümetinde ortak olarak bir ilke imza atan Raam'ın yanı sıra Ortak Liste de kabinede yer almasa bile Netanyahu'yu dışarıda bırakacak bir hükümete "güvenlik ağı" olabileceğini söyledi.

Üçüncü yol: ulusal birlik

Derin kutuplaşmaya karşın ulusal birlik hükümeti de ihtimaller arasında. Bu formülde Netanyahu, aşırı sağcı ve ultra-Ortodoks ortaklarını bir kenara bırakıp güvenlik konularında yakın durduğu Eisenkot ile masaya oturuyor; Arap partileri dışarıda kalıyor. Kamuoyu yoklamalarına göre İsraillilerin yüzde 55'i kilitlenme halinde erken seçim yerine birlik hükümetini yeğliyor. 2020'de Netanyahu ile Benny Gantz dönüşümlü başbakanlıkta anlaşmış, ortaklık bir yıl içinde dağılmıştı. Kampanyasını Netanyahu'yu devirmek üzerine kuran muhalefetin böyle bir ittifaka ikna olması ise zor görünüyor.

Dördüncü yol: yeniden sandık

Müzakerelerden sonuç çıkmazsa İsrail yeniden seçime gidecek. Ülke, benzer bir kilitlenme yüzünden Nisan 2019 ile Mart 2021 arasında iki yıl içinde dört kez sandık başına gitmişti. Görevlendirilen adayın koalisyonu kurması için tanınan yasal süre 28 gün; gerekirse 14 gün daha eklenebiliyor.

Netanyahu: Arap partilerine dayalı hükümet olmaz

Netanyahu, anketlerin ve ilk sonuçların ardından Batı Kudüs'teki Likud seçim merkezinde destekçilerine seslendi. Resmi sonuçları beklediklerini söyleyen Başbakan, partisinin birinci çıktığını savundu ve "Likud, İsrail'in en büyük partisidir." dedi. Sağ bloğun açık bir çoğunluğa sahip olduğunu öne süren Netanyahu, Arap partilerinin destekleyeceği bir hükümeti reddetti; bu partileri Siyonizm karşıtı olmakla ve Hamas'ı hayır kurumu gibi görmekle suçladı. Çağrısını "Siyonist çoğunluk aklını başına toplamalı ve birleşmeli" sözleriyle yaptı. Netanyahu ayrıca İran'ın bugün her zamankinden güçsüz, İsrail'in ise her zamankinden güçlü olduğunu iddia ederek İran tehdidini bitireceği sözünü verdi.