Trump'ın 3,8 milyar dolarlık İsrail yardımını erken durdurma çıkışı İsrail'de endişe yarattı

BBC analizine göre ABD ara seçiminin ardından İsrail'de ittifak varsayımları sorgulanıyor; Trump'ın yardımı iki yıl erken keseceğini söylemesi yetkilileri hazırlıksız yakaladı.

BBC'nin analizine göre ABD'deki ara seçimin sonuçları netleştikçe İsrail'de, Washington ile ittifaka dair eski varsayımlar sarsılıyor. Yedioth Ahronoth gazetesinde yazan önde gelen bir gazeteci, yaşananı "Netanyahu hükümeti rüzgar ekti, tsunami biçti" sözleriyle özetledi. Muhalefet liderleri başbakanı eleştirmek için sıraya girerken Netanyahu şimdiye kadar sessiz kaldı.

Yardım çıkışı hazırlıksız yakaladı

İsrail'de en büyük etkiyi, Başkan Donald Trump'ın Fox News'e verdiği röportajdaki sözleri yarattı. Trump, 3,8 milyar dolarlık ABD askeri yardımını planlanandan iki yıl önce durduracağını söyledi. İsrail Cumhurbaşkanı bu açıklamayı beklenmedik bir sürpriz olarak niteledi. Yedioth Ahronoth, kimsenin bir şey bilmediğini vurgulayan bir başlıkla verdiği haberde yetkililerin iki gün sonra bile sözlerin ciddiyetini anlamakta zorlandığını yazdı. İsrail Başbakanlığı ise birkaç gün sonra yaptığı açıklamada, yardımdan ortaklığa geçişin ikili ilişkilerin gücünü ve gelişmişliğini gösterdiğini savundu.

Seçim kampanyasında İsrail tartışması

BBC'ye göre İsrail ile ilişki, ABD'deki seçim kampanyalarında da gündem oldu. Pek çok Demokrat aday, İsrail'in Gazze ve Batı Şeria'daki eylemlerini sert biçimde eleştirdi; İran'a karşı yürütülen savaşın maliyeti de birçok seçmen için önemli bir başlık haline geldi. Trump, Cumhuriyetçilerin yenilgisi için İran Savaşı'nı sorumlu tuttu. Başkan Yardımcısı JD Vance ise seçmenlerin partiden uzaklaşmasının dört temel nedeninden biri olarak ABD'nin İsrail ile ilişkisini gösterdi.

Yardımın sembolik ve askeri ağırlığı

Analize göre ABD yardımı, İsrail'in yıllık askeri bütçesinin yüzde 10'undan azını oluşturuyor. İsrailli güvenlik analisti Yaakov Katz ise asıl meselenin gelecekteki finansman, silah satışları ve ortak askeri projeler olduğunu söyledi. Katz'a göre bu adımlar Demokratların kontrolündeki Kongre tarafından yavaşlatılabilir ya da durdurulabilir. Hava kuvvetlerinin tamamen Amerikan yapımı uçaklardan oluştuğunu hatırlatan Katz, son üç yılın Amerikan füze savunma sistemlerine bağımlılığı gösterdiğini belirtti. Katz, seçimlerin Gazze ve Lübnan konusunda daha sert taleplere ve İran'la yapılan anlaşmayı baltalamama şartına dönüşebileceğini düşünüyor.

İsrail'deki siyasi belirsizlik

ABD'nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, temel Amerikan pozisyonlarında şimdiye kadar çok az değişiklik olduğunu söyledi. BM Büyükelçisi Danny Danon, Trump'ın önümüzdeki iki yıl Beyaz Saray'da kalacağını ve ABD vetosunun sürmesinden memnun olacaklarını belirtti; ancak eleştiri seslerinin yalnızca Demokrat Parti'de değil Cumhuriyetçilerde de bulunduğunu ekledi.

Bu tartışma, İsrail'in kendi seçiminin ardından hiçbir blokun net çoğunluğu elde edemediği bir dönemde yaşanıyor. Cumhurbaşkanı, koalisyon kurma şansını önce Netanyahu'ya mı yoksa rakibi Gadi Eisenkot'a mı vereceğine karar verecek. Eisenkot ABD ortaklığını yenileyip derinleştireceğini söyledi. Muhalefetten Yair Lapid ise "İsrail Amerika'da taraf tutmaz" diyerek eski ilkeye dönülmesi gerektiğini savundu.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Zaharova, Ukrayna'ya konuşlandırılması planlanan çok uluslu güçlerin hazırlık tatbikatını, Abu Dabi'deki üçlü müzakerelerden hemen önce başlamasıyla eleştirdi.

Rusya, ABD ve Ukrayna temsilcileri 10-11 Kasım'da Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkenti Abu Dabi'de üçlü müzakere masasına oturacak. ABD arabuluculuğundaki görüşmelerin gündeminde savaş sonrası güvenlik düzeni, gerilimin düşürülmesi, insani yardımların sevki ve kalıcı barışa dönük somut adımlar yer alıyor. İki yılı aşkın süredir sürdüğü belirtilen savaşta diplomatik çözüm arayışı hız kazanırken, Avrupa'nın Ukrayna'ya dönük yeni askeri hazırlığı Moskova'dan tepki çekti.

Zaharova'dan tatbikata tepki

Rusya Dışişleri Sözcüsü Mariya Zaharova, 9-22 Kasım arasında yapılacak "Koalicja 26.2" adlı askeri tatbikatı değerlendirdi. Tatbikatın amacı, ileride Ukrayna'ya yerleştirilmesi planlanan çok uluslu güçleri hazırlamak olarak anlatılıyor. Zaharova, bu girişimin diplomatik çabaları gölgelediğini söyledi; tatbikatın Abu Dabi görüşmelerinin eşiğinde başlamasını da anlamlı bularak, Avrupalı devletlerin müzakere masasında yer alamayacağının yeniden görüldüğünü savundu.

"Yabancı birlikler meşru hedef sayılacak"

Zaharova, Batılı ülkelerin Rusya'nın güvenlik kaygılarını gözetmeden sahada gerilimi yükselttiğini öne sürdü. Rus sözcüye göre Londra ve Paris, Ukrayna'ya çok uluslu bir güç yerleştirerek Rusya'ya karşı bir üs kurmayı amaçlıyor. Zaharova, adı ve koalisyonu ne olursa olsun Ukrayna topraklarında yabancı askerin bulunmasını Moskova adına kabul edilemez bulduklarını, bunun fiilen askeri müdahale sayılacağını söyledi.

Açıklamada, Avrupa'daki NATO üyelerinin çatışmaya doğrudan dahil olmasının güvenlik krizini büyüteceği vurgulandı. Zaharova, bölgede konuşlanacak yabancı askeri unsurların Rus ordusu açısından meşru hedef olacağını belirterek Avrupa'yı bu adımın riskleri konusunda uyardı.

Gözler Abu Dabi'de

Rus yönetimi, Ukrayna'daki askeri harekâtın belirlenen hedeflerine ulaşacağını vurgulamayı sürdürüyor. Üç tarafın masaya oturacağı görüşme, şiddetin durması ve kalıcı barış bakımından önemli bir aşama sayılıyor. Avrupa'nın askeri adımlarının ABD arabuluculuğundaki sürece etkisi ise önümüzdeki günlerde belli olacak.