Rahmi Aşkın Türeli, vefatının 88. yılında yayımladığı mesajda Atatürk'ün planlı kalkınma, bağımsızlık ve bilim vurgusunu öne çıkardı; Cumhuriyet'in demokrasi ve adaletle güçlendirilmesini istedi.
CHP Grup Başkanvekili ve İzmir Milletvekili Rahmi Aşkın Türeli, 10 Kasım'da Atatürk'ün ölümünün 88. yıl dönümü nedeniyle bir mesaj yayımladı. Türeli mesajında Atatürk'ün bağımsızlık, devlet eliyle kalkınma ve çağdaşlaşma anlayışını öne çıkardı; Cumhuriyet'in demokrasi, adaletle ve bilim yoluyla sağlamlaştırılıp sonraki kuşaklara bırakılması gerektiğini söyledi.
Kurtuluş Savaşı'ndan Cumhuriyet'e
Türeli, Atatürk'ün Samsun'a ayak bastığı günlerde ülkenin işgal altında olduğunu, ordunun dağılmış, halkın ise umutsuzluğa kapılmak üzere olduğunu anlattı. Kurtuluşu dışarıda arayanlara karşı milletin kendi gücüne güvenildiğini belirten Türeli, Erzurum ve Sivas'tan Ankara'ya uzanan yolda dağınık direniş odaklarının tek bir ulusal mücadelede toplandığını hatırlattı. Meclis'in açılmasıyla en zorlu savaş günlerinde bile kararın millete bırakıldığını, Cumhuriyet'in ise savaşın cephede ve masada kazanılmasından sonra ilan edildiğini ifade etti.
Devrimler ve kalkınma görüşü
Türeli'ye göre Atatürk siyasi bağımsızlığı iktisadi, kültürel ve bilimsel alanlardaki bağımsızlıkla tamamladı. Harf devrimini, eğitimin tek çatı altında toplanmasını, hukukun çağdaş temellere oturtulmasını ve kadınlara seçme ve seçilme hakkının pek çok ülkeden önce tanınmasını bu çerçevede andı.
Kalkınma anlayışının Cumhuriyet'ten önce biçimlenmeye başladığını söyleyen Türeli, 1923'ün şubat ve mart aylarında toplanan İzmir İktisat Kongresi'ne işaret etti. Çiftçi, tüccar, sanayici ve işçileri temsil eden 1.135 delegenin Misak-ı İktisadi'yi oybirliğiyle benimsediğini aktaran Türeli, Atatürk'ün bu kongrede askeri ve siyasi zaferlerin iktisadi başarıyla desteklenmedikçe kalıcı olmayacağını dile getirdiğini söyledi.
Planlı sanayileşme örnekleri
Türeli, serbest piyasanın sınırlarının 1929 buhranıyla görüldüğü yıllarda Türkiye'nin Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'yla planlı kalkınmaya geçen öncü ülkeler arasında yer aldığını belirtti. Sümerbank ile Etibank'ın kuruluşunu, Kayseri, Nazilli, Karabük ve Kırıkkale'deki fabrikaların Anadolu'da yeni üretim merkezleri oluşturduğunu anımsattı. Kırıkkale'deki silah ve mühimmat ile Kayseri'deki uçak üretimini ise savunmada dışa bağımlılığın bağımsızlığa engel olduğu düşüncesinin sonucu olarak yorumladı.
Devletçilik ilkesinin 1937'de Anayasa'ya girmesiyle bu modelin kalıcılaştığını söyleyen Türeli, kamu gücünün ve planlamanın stratejik alanlarda yeniden tartışıldığı günümüzde de Atatürk'ün yaklaşımının çağını aşan bir nitelik taşıdığını savundu.
Barış ve bilim vurgusu
Türeli, Atatürk'ün tam bağımsızlık görüşünün iç barışı ve uluslararası saygınlığı birlikte hedeflediğini belirtti. "Yurtta barış, dünyada barış" ilkesinin Türkiye'yi macera arayan bir dış politikadan uzaklaştırıp barışçıl bir çizgiye taşıdığını, Kurtuluş Savaşı'nın da baskı altındaki halklara örnek olduğunu söyledi.
Bilimi en güvenilir rehber sayan Atatürk'ün özgürce düşünen, sorgulayan ve üreten bir gençlik tasavvur ettiğini söyleyen Türeli, bunun için eğitimin nitelikli ve herkes için eşit olması, atamalarda liyakate bağlı kalınması ve bilim insanlarına değer verilmesi gerektiğini belirtti.
Cumhuriyet'e sahip çıkma çağrısı
Mesajını Cumhuriyet vurgusuyla bitiren Türeli, "Bize bıraktığı en değerli emanet Cumhuriyettir" dedi. Cumhuriyet'i yalnızca bir yönetim biçimi saymadığını; egemenliğin millete ait olduğu, her yurttaşın aynı haklara sahip olduğu ve adaletin herkese aynı ölçüyle uygulandığı bir düzen olarak gördüğünü belirtti. Bu emaneti demokrasi, adalet ve bilimle güçlendirerek gelecek nesillere ulaştırmanın herkesin sorumluluğu olduğunu ifade etti.