Toledo yakınlarındaki ölümcül kaza, erken genel seçime yaklaşan İspanya'da siyasi tartışmayı alevlendirdi; Vox Ulaştırma Bakanı Puente hakkında suç duyurusunda bulundu.

Kasım'daki erken genel seçime yaklaşan İspanya'da yaşanan ölümcül tren kazası, Başbakan Pedro Sánchez'in zaten zorlu olan siyasi konumunu daha da güçleştirdi. Toledo yakınlarında 28 Ekim Çarşamba günü meydana gelen kaza, kampanya öncesi kamu hizmetlerinin yönetimi tartışmasını yeniden alevlendirdi.

Partiler etkinlikleri durdurdu, suçlamalar sürdü

Faciadan sonra Vox hariç büyük partiler, kampanya öncesi programlarını erteledi. Buna rağmen siyasi tartışma durmadı. Muhalefetin başındaki Halk Partisi (PP), iktidarın raylı sistemi nasıl işlettiğini sorgulamaya açtı. Aşırı sağcı Vox, Ulaştırma Bakanı Óscar Puente'yi taksirle ölüme sebebiyet vermekle suçlayarak savcılığa başvurdu. Frente Amplio ise kaza nedenlerinin aydınlanması için Puente'den meclise gelip konuşmasını istedi.

Kazanın insan hatasından mı, teknik arızadan mı, yoksa koordinasyon eksikliğinden mi kaynaklandığını soruşturma ortaya koyacak. Ancak siyasi taraflar, soruşturmacılar çarpışma öncesindeki dakikaları yeniden kurmaya çalışırken şimdiden sorumluluk tartışmasına girdi.

Krizler zincirine yeni halka

Sánchez hükümeti bu yıl zaten art arda sınavlardan geçti. Bunların başında, Adamuz'da ocak ayında 46 kişinin hayatını kaybettiği tren kazası ve temmuzda Ceuta'da çıkan göç krizi geliyor. Urda'daki yeni kaza, Adamuz'dan dokuz ay sonra demiryolu güvenliğini yeniden ülke gündeminin merkezine taşıdı; iki olay da altyapı denetimi, güvenlik protokolleri ve hesap verebilirlik tartışmalarını canlandırdı.

Kaza, kamuoyunu meşgul eden daha uzun bir dizinin son halkası olarak görülüyor. Listede konut protestoları, ülke genelindeki elektrik kesintisi, Valensiya selleri ve Covid-19 döneminin yönetimi de var; bir de Sánchez'in ve partisi PSOE'ye yakın isimlerin gündeme geldiği yolsuzluk soruşturmaları.

Anketlerde farklı tablolar

Kazadan önce de seçim tablosu Sánchez için kolay görünmüyordu. El Mundo'nun 26 Ekim'de yayımladığı ankette Halk Partisi yüzde 30,6 oyla 125 ila 131 milletvekili çıkarırken, PSOE yüzde 26,1 ile 103-109 sandalyede kalıyordu; Vox için yüzde 19,9 ve 66-69 sandalye hesaplanıyordu. El Español'un anketinde PP yaklaşık yüzde 32 ve 135 sandalye, PSOE yüzde 27 ve 108 sandalye, Vox yüzde 18,6 ve 63 sandalye aldı.

İki araştırma da PP ile Vox'un meclisteki sandalyelerin salt çoğunluğunu birlikte kazanabileceğine işaret etti. Devlet kurumu CIS'in (Sosyolojik Araştırmalar Merkezi) son araştırması ise bambaşka bir resim çizdi: PSOE, PP'nin epeyce önünde yer alıyor. Anketler arasındaki bu fark, kriz yüklü seçim sürecindeki belirsizliği büyütüyor.

Ortak Liste ile Raam toplam 19 sandalye aldı; Netanyahu bloku 53, Eisenkot bloku 48'de kaldı. Likud seçim hilesi öne sürdü, İsrail polisi iddiayı destekleyen istihbarat verisi bulunmadığını bildirdi.

İsrail'de 27 Ekim'de yapılan parlamento seçiminde Arap kökenli iki siyasi oluşum toplam 19 sandalye kazandı. Bu sayıya, Yusuf Cabir'in öncülük ettiği Ortak Liste ve Mansur Abbas'ın yönettiği Birleşik Arap Listesi (Raam Partisi) birlikte ulaştı. Sonuçlara göre Netanyahu başkanlığındaki iktidar bloğu 53, Gadi Eisenkot'un önderlik ettiği muhalefet bloğu 48 sandalye aldı; iki taraf da kendi başına hükümet kurmaya yetecek çoğunluğu sağlayamadı.

Yurt dışından para iddiası

Seçimin ardından Ortak Liste ve Raam hakkında, İsrail seçimlerine müdahale amacıyla yurt dışından kaynak aktarıldığı öne sürüldü. Bildirildiğine göre seçim komitesinin başındaki Noam Solberg, iddiaların incelenmesi için iç istihbarat servisi Şin-Bet'in Direktörü David Zini'den araştırma talep etti.

Aşırı sağcı bakan Itamar Ben-Gvir ise Arap parti liderleri için derhal gözaltı talep etti. Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ise aynı isimlerin Şin-Bet tarafından ifade vermeye çağrılması gerektiğini savundu ve liderlerin "sorgulanmak zorundadır" diye konuştu.

Netanyahu ve Likud'un tutumu

Likud'un X hesabından paylaşılan metinde, Siyonist hiçbir partinin Raam ve Ortak Liste'yle masaya oturmasına göz yumulmayacağı vurgulandı. Aynı metne göre Meclis Başkanı'nın bu iki listenin desteğiyle görevden alınmasına da izin verilmeyecek. Netanyahu ayrıca fon iddialarının İsrail polisi ile Şin-Bet tarafından araştırılması çağrısı yaptı.

Likud, Filistin kökenli İsrail vatandaşlarının sandığa yoğun ilgi göstermesinin ardından Arap partilerinin seçimi çaldığını ileri sürdü. Parti, Arap nüfusun ağırlıkta olduğu bölgelerde pek çok sandıkta hile yapıldığını savunarak polise, Şin-Bet'e ve Merkez Seçim Komitesi'ne yüzlerce ifade ve delil iletildiğini açıkladı.

Polisten yanıt

İsrail polisi ise 28 Ekim'de yazılı bir bildiri yayımladı. Polise göre sandık hilesi iddiasını doğrulayan hiçbir istihbarat bilgisi elde bulunmuyor.

ABD'de 3 Kasım'daki ara seçimde 435 Temsilciler Meclisi sandalyesi ve Senato'nun yaklaşık üçte biri belirlenecek; başkanlık seçimi yapılmayacak.

ABD'de 2026 ara seçimi 3 Kasım'da yapılacak. Seçimde Kongre'nin yanı sıra eyalet ve yerel yönetimlerdeki birçok makam da belirlenecek. Başkanlık seçiminin yapılmadığı döneme denk geldiği için “midterm” adıyla anılan oylamada ulusal düzeyde başkan ve başkan yardımcısı seçilmeyecek. Yasaya göre federal seçim günü, çift yıllarda kasımın ilk pazartesisinin ertesindeki salıya denk geliyor.

Hangi koltuklar yarışta

Federal düzeyde seçmenler, Temsilciler Meclisi'ndeki 435 koltuğun hepsi için sandığa gidecek. Üyelerin görev süresi iki yıl olduğu için bu kürsüdeki bütün sandalyeler iki yılda bir yenileniyor. Senato'daki işleyiş farklı: Üyeler altı yıllığına seçiliyor ve görev süreleri kademeli olarak bitiyor. Bu nedenle 100 koltuğun tamamı aynı seçimde değil, her turda kabaca üçte biri yarışıyor. 2026'da düzenli seçim yapılacak Senato koltukları, görev süresi 2027'de dolacak II. sınıf sandalyeler.

Federal yarışların dışında eyalet meclisleri, valilikler, yargı makamları ve yerel yönetimler de aynı gün oy pusulasında yer alabilecek; bazı bölgelerde referandum da yapılabilecek. Ancak federal yönetim, federal olmayan makamların takvimini tek başına belirlemiyor. Dolayısıyla yerel ve eyalet düzeyindeki seçimlerin kapsamı bir eyaletten ötekine değişiyor.

Ön seçimler eyaletlere göre farklı tarihlerde yapıldı

Partilerin kasımdaki genel seçime sokacağı adayları belirlediği ön seçimler için ulusal tek bir gün bulunmuyor. 2026'da eyalet ön seçimleri 3 Mart ile 15 Eylül arasında yapıldı; bazı eyaletlerde çoğunluk çıkmayınca ikinci tur da düzenlendi. Federal Seçim Yardımı Programı, tarihlerin eyaletlere göre farklılaşabildiğini ve takvimlerin güncellenebileceğini hatırlatıyor. Bu yüzden 3 Kasım adayların belirlendiği gün değil, Kongre ve diğer makamlar için yapılan genel seçimin günü.

Erken oy ve posta yoluyla oy kullanma tarihleri de eyaletlerin kendi kurallarına bağlı. Seçmenlerin kayıt, kimlik ve oy verme koşullarını yaşadıkları eyaletin seçim kurulundan öğrenmesi gerekiyor.

Ara seçim neden önem taşıyor

Ara seçim Beyaz Saray'daki ismi doğrudan değiştirmiyor, ama Kongre'deki güç dengesini yeniden kuruyor. Kongre'nin iki kanadında hangi partinin çoğunluğu kazanacağı; yasaların geçişini, bütçe müzakerelerini, denetim çalışmalarını ve başkanın politikalarının Kongre'den geçip geçemeyeceğini doğrudan etkiliyor. ABD hükümetinin resmi bilgilendirme sayfasına göre sonuç, iki yıllık Kongre dönemi için parti çoğunluğunu ortaya koyacak. Başkanlık seçimiyle farkı da burada: bu yıl yarış ağırlıklı olarak Kongre üyeleri ile eyalet ve yerel makamlar için yapılıyor.

CTP, TDP ve Bağımsızlık Yolu, 6 Aralık erken genel seçimi için adaylık başvurularını 30 Ekim'de YSK'ya yapacak; TDP 09.00'da, Bağımsızlık Yolu 12.00'de, CTP 13.00'te kapıda olacak.

KKTC'de 6 Aralık 2026 erken genel seçimi için adaylık başvuru süreci yarın hız kazanıyor. Üç parti, Cumhuriyetçi Türk Partisi (CTP), Toplumcu Demokrasi Partisi (TDP) ve Bağımsızlık Yolu, 30 Ekim Cuma günü Yüksek Seçim Kurulu'na (YSK) gidecek. Programı partilerin basın büroları açıkladı; her parti için farklı bir saat ve buluşma noktası belirlendi.

TDP sabah saatlerinde sahada

İlk başvuru TDP'den gelecek. Aday ekibi 08.30'da Kumarcılar Hanı'nda toplanıp yola çıkacak. Önce 09.00'da milletvekili dosyaları teslim edilecek; yarım saat sonra, 09.30'da belediye başkanı ve belediye meclisi aday dosyaları sıraya girecek.

Bağımsızlık Yolu yürüyüşle gidecek

Bağımsızlık Yolu'nun erken genel seçim başvurusu öğlen 12.00'de olacak. Adaylar, üyeler ve destekçiler 11.30'da Lefkoşa Türk Belediyesi'nin yeni düzenlediği bir park alanında toplanacak; alan, Çetinkaya Spor Kulübü ile Ledra Palace Sınır Kapısı'nın arasında. Kalabalık oradan yürüyerek YSK'ya gidecek.

CTP öğleden sonra başvuracak

CTP kalabalığı öğlen 12.00'den itibaren genel merkezde buluşacak. Parti heyeti saat 13.00'te YSK'ya gidip başvuruyu yapacak.

Diğer partilerin programı belli değil

Bu üç partinin dışında UBP, DP, HP, YDP ve TAM Parti'nin buluşma saatlerine dair doğrulanmış bir duyuru bulunmuyor; kesin başvuru saatleri henüz netleşmedi.

Hürriyet'in analizine göre sandıktan çoğunluk çıkmayınca ulusal mutabakat hükümeti gündemde; DİPAM Başkanı Tolga Sakman iki liderin ayrıldığı noktaları değerlendirdi.

İsrail'deki genel seçim, yaklaşık 8 milyon seçmenin sandığa gitmesine rağmen siyasi belirsizliği gidermedi. Hürriyet'in aktardığına göre oyların büyük kısmı sayıldığında Başbakan Benjamin Netanyahu liderliğindeki bloğun 53 sandalyesi, eski Genelkurmay Başkanı Eisenkot'un başını çektiği muhalefetin ise 48 sandalyesi vardı. Filistinli Arap kökenli İsrail vatandaşlarının partileri 19 sandalye kazandı. 120 sandalyeli Knesset'te hükümet kurmak için 61 milletvekilinin desteği gerekiyor ve hiçbir blok bu sayıya erişemedi.

Netanyahu'dan Arap partilerine usulsüzlük suçlaması

Netanyahu, Arap partilerini usulsüzlükle suçlayarak sonuçlara itiraz etmeye hazırlanıyor. Likud, delillerini polise, iç istihbarat servisine ve seçim komitesine götüreceğini duyurdu; ancak haberde suçlamalara ilişkin somut bir delil paylaşılmadığı belirtildi. Haberde Arap partilerinin yüksek katılım sayesinde tarihî bir sonuca ulaştığı da vurgulandı.

Seçenekler: yeni ortaklar, mutabakat ya da yeni seçim

Arap partileriyle çalışmaya sıcak bakmayan iki kanadın önünde üç yol görünüyor: başka ortaklarla koalisyon kurmak, ulusal mutabakat modelini denemek ya da sandığa yeniden gitmek. Haberde en dikkat çekici ihtimal olarak Netanyahu ile Eisenkot'un aynı hükümette buluşması gösterildi. Başbakanlığın dönüşümlü yürütülmesi de olası modeller arasında anılıyor. Netanyahu'nun, başbakanlığı önce kendisi devralırsa bu modele yakın durabileceği ve aşırı sağdaki ortakları Itamar Ben-Gvir ile Bezalel Smotrich'ten uzaklaşmayı düşünebileceği öne sürülüyor. Cumhurbaşkanı Herzog'un yeni bir seçime gidilmesini engelleyecek bir anlaşmaya destek verdiği, ABD Başkanı Donald Trump'ın da bu tür bir birlik hükümetinden yana olduğu belirtiliyor.

DİPAM Başkanı Sakman: Hedefler benzer, yöntemler farklı

Diplomatik İlişkiler ve Politik Araştırmalar Merkezi (DİPAM) Başkanı Dr. Tolga Sakman'a göre iki isim arasındaki ayrım hedeflerden çok yöntemde ortaya çıkıyor. Sakman, Eisenkot'un askerî geçmişinin devlet kurumlarıyla ilişkisine yansıdığını, daha hiyerarşik ve düzenli bir yönetim anlayışı benimsediğini söyledi. Bunun İsrail'in devlet politikasının değişeceği anlamına gelmediğini belirten Sakman, bir ortak hükümette temel tartışmanın güvenlik hedeflerinden vazgeçilmesi değil, bu hedeflerin nasıl uygulanacağı üzerinde yoğunlaşabileceğini ifade etti.

7 Ekim soruşturması en zor başlıklardan biri

Eisenkot'un Netanyahu'ya yönelik eleştirilerinin merkezinde, 7 Ekim 2023 saldırılarına giden süreçteki güvenlik zaafiyetleri yer alıyor. Eisenkot, Netanyahu'nun siyasi sorumluluk üstlenmediğini savunuyor. Seçim kampanyasında bağımsız bir devlet soruşturma komisyonu kurulmasını isteyen Eisenkot, incelemenin kendi genelkurmay başkanlığı dönemindeki kararları da kapsaması gerektiğini söylemişti.

Sakman'a göre Netanyahu'nun kaçındığı bu soruşturma, Eisenkot için ordunun ve devletin yeniden yapılandırılması aracı. Dolayısıyla ulusal mutabakat hükümeti kurulursa komisyon talebi iki lider arasındaki en kritik anlaşmazlık alanlarından biri olabilir. 66 yaşındaki Eisenkot'un, Netanyahu yönetiminin İsrail'i uzun süreli savaşlara sürüklediğini ve uluslararası itibarını zedelediğini savunduğu da haberde yer alıyor.

KKTC Başbakanı ve UBP Genel Başkanı Ünal Üstel, 6 Aralık'taki erken genel seçim öncesi 50 milletvekili adayıyla toplandı; kampanyada hastane, yol, konut ve enerji projelerini öne çıkaracaklarını söyledi.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde 6 Aralık 2026'da erken genel seçim yapılacak ve Ulusal Birlik Partisi (UBP) kampanya hazırlığını hızlandırdı. Parti lideri ve Başbakan Ünal Üstel, 50 milletvekili adayıyla kampanya istişare toplantısında buluştu. Toplantıda adaylara seslenen Üstel, partinin seçime birlik ve beraberlik içinde hazırlandığını söyledi, tek başına iktidar hedefini gerçeğe dönüştüreceklerini belirtti, ayrıca bu hedefin artık erişilebilir olduğunu vurguladı.

Adaylara birlik çağrısı

Adaylarını kutlayarak konuşmasına başlayan Üstel, masadaki her adayın UBP'nin sorumluluğunu taşıdığını belirtti. Adaylık yarışının geride kaldığını, şimdi tüm gücün sandık başarısına verilmesi gerektiğini söyledi. Aday listesine girememiş isimlerin de UBP'nin bir parçası olarak kaldığını söyleyen Üstel, kampanya boyunca hiçbir yol arkadaşının kenarda tutulmayacağını, bütün teşkilatların aynı hedef doğrultusunda çalışacağını ifade etti. Bu sözlerle hem aday olmayan isimlere hem de rekabet nedeniyle kırgınlık yaşayabilecek kadrolara seslenmiş oldu.

Üstel, "Şimdi birlik zamanıdır" diyerek adaylardan birbirlerine sahip çıkmalarını ve omuz omuza çalışmalarını istedi. Kadroya, teşkilatlara ve partinin çalışma azmine güvendiğini söyledi.

"UBP bitti" yorumlarına yanıt

Üstel, UBP'nin gücünü ve teşkilat yapısını sürdürdüğünü savundu; bu seçimde de sahada olduklarını söyledi. Partinin bittiğini söyleyenlerin UBP'yi bitiremeyeceğini belirten Üstel, mücadelelerinin güçlü bir iktidarla sonuçlanacağına inandığını dile getirdi. UBP'nin bu seçimde de adayların emeğiyle yeniden iktidar olacağını söyledi.

CTP'ye yönelik eleştiriler

Konuşmasında Cumhuriyetçi Türk Partisi'ne (CTP) de eleştiriler yönelten Üstel, muhalefetin proje ve hizmet anlatmak yerine UBP'ye yönelik bir söylem tuttuğunu savundu. CTP'nin, UBP'lileri, bürokratları ve hükümette çalışanları hedef alan sözlerini eleştirdi; bu iddialara hizmetler ve projelerle karşılık vereceklerini söyledi. Üstel'e göre iki taraf arasındaki fark şuydu: UBP "yapacağız" diyor, muhalefet ise yapılanları ortadan kaldırmanın hesabını yapıyor. Muhalefetin işinin muhalefet, iktidarın ise kendi işleri olduğunu belirtti.

Kampanyanın ana başlıkları

Üstel, kampanyanın ana başlıklarını hastane, yol, sosyal konut ve enerji yatırımlarıyla gençlere ve kadınlara dönük projeler ile yeni istihdam hedefleri olarak sıraladı. Kampanyada 2027'de hizmete girmesi planlanan hastaneler ile yol ağına katılacak 150 kilometrelik yeni güzergâhlar öne çıkarılacak. Başbakan, seçmenin karşısına hem yapılan hizmetlerle hem de yeni dönem projeleriyle çıkacaklarını belirtti.

Oyların yaklaşık yüzde 85'i sayıldığında ne Netanyahu ne de Eisenkot bloğu çoğunluğa ulaşabildi. Ulusal birlik, Arap partilerinin desteği, sağ ittifak ve yeni seçim ihtimalleri masada.

İsrail'deki seçimde oyların yaklaşık yüzde 85'i sayıldığı aşamada tablo net: Başbakan Binyamin Netanyahu'nun bloğu da, rakibi Gadi Eisenkot'un başını çektiği muhalefet cephesi de Knesset'te çoğunluğu yakalayamıyor. Bu durum, yeni hükümetin nasıl kurulacağı sorusunu öne çıkardı. Kampanya vaatleri, partiler arasındaki fikir ayrılıkları ve özellikle askerlik hizmeti tartışması uzlaşmayı zorlaştırıyor. Dengeler kısa sürede değişmezse ülkenin yeniden sandığa gitmesi de mümkün.

Birinci senaryo: Netanyahu ile Eisenkot aynı hükümette

Seçeneklerden biri, iki rakibin ulusal birlik hükümeti çatısı altında buluşması. Böyle bir formül, parlamentodaki tıkanıklığı aşmanın yolu olabilir. Ancak iki lider kampanyalarını birbirlerine karşı yürüttü. Eisenkot, kampanyasında Netanyahu'yu görevden indirmeyi başlıca hedef olarak göstermişti; aynı kabinede oturması seçmenine söylediklerine ters düşebilir.

Netanyahu ise aşırı sağcı ve ultra-Ortodoks ortaklarından kopup yeni bir denge kurmak zorunda kalacak. Seçim sonrasında sağcı bir hükümet hedefini vurgulaması, ortaklarını korumak istediği şeklinde yorumlanıyor. İran kaynaklı yeni bir bölgesel çatışma çıkarsa, güvenlik nedeniyle ulusal birlik yönündeki baskı artabilir.

İkinci senaryo: Arap partilerinin desteği

Seçimin dikkat çeken başlığı, Arap partilerinin parlamentodaki ağırlığı. Bu partilerin toplamda yaklaşık 19 sandalye kazanması bekleniyor. Nüfusun yaklaşık beşte birini oluşturan Arap seçmenin sandığa daha güçlü yönelmesi, hükümet hesaplarını doğrudan etkileyebilecek bir gelişme.

Eisenkot cephesi için bu destek çoğunluğa giden yollardan biri olabilir. Fakat muhalefetteki Yahudi partilerin büyük kısmı, Arap partileriyle birebir koalisyona sıcak bakmıyor. Aktarılanlara göre Birleşik Arap Listesi hükümete katılmaya açık, Ortak Liste ise dışarıdan destek seçeneğini değerlendiriyor. Böyle bir hükümette, özellikle Gazze ve işgal altındaki Batı Şeria olmak üzere güvenlik ve dış politika başlıklarında ciddi ayrılıklar yaşanabileceği değerlendiriliyor.

Üçüncü senaryo: Sağ partilerin Netanyahu'ya yaklaşması

Eisenkot'un bloğundaki bazı sağ partilerin Netanyahu ile anlaşması da bir ihtimal. Bu kapsamda Naftali Bennett ile Avigdor Lieberman'ın partileri öne çıkıyor. İkisi de güvenlik konusundaki sert tutumuyla biliniyor. Öte yandan her iki ismin Netanyahu'yu eleştirmesi ve ultra-Ortodoksların askerlik muafiyetine karşı çıkışları, böyle bir ittifakın önünde engel. Bu partiler mevcut ortaklarından ayrılıp Netanyahu'ya destek verse bile sandalye aritmetiğinin çoğunluğa yetip yetmeyeceği belirleyici olacak.

Dördüncü senaryo: Yeniden seçim

Koalisyon görüşmelerinden sonuç çıkmazsa erken seçim ihtimali güçlenebilir. Tarafların pozisyonlarından geri adım atmaması süreci uzatabilir. Bu durumda Netanyahu, yeni hükümet kuruluncaya kadar başbakanlığı geçici olarak sürdürebilir. Yeni seçimin ona yeniden iktidar şansı verebileceği de konuşuluyor. Katılım oranı, sağ partilerin baraj mücadelesi ve küçük partilerin hangi bloğa yaklaşacağı sonucu değiştirebilecek unsurlar. Arap seçmenin bu seçimdeki katılımının tekrarlanıp tekrarlanmayacağı da muhalefetin hesabı için önem taşıyor.

Belirsizlik sürüyor

İsrail 2019-2022 arasında art arda seçimlerle uzun bir istikrarsızlık dönemi yaşamıştı; hükümetin kurulamaması, o günlerin tekrarlanabileceği kaygısını büyütüyor. Bundan sonrasında üç soru belirleyici olacak: Netanyahu mevcut ortaklarını elinde tutabilecek mi, Eisenkot Arap partilerinin desteğini alabilecek mi ve sağ partiler yeni bir ittifaka yönelecek mi.

Fitch, Sırbistan'daki erken seçimin siyasi belirsizliği azalttığını, ancak Öğrenci Listesi'nin ekonomi programının netleşmediğini bildirdi. Kuruluşun bir sonraki not değerlendirmesi 20 Kasım'da.

Fitch Ratings, Sırbistan'ın 25 Ekim'deki erken seçiminin seçimle birlikte siyasi muğlaklığın azaldığını açıkladı; öte yandan hükümetin ekonomik yol haritası hâlâ belirsiz. Derecelendirme kuruluşuna göre iktidardaki ekibin bütçe disiplini ve ekonomik istikrar konusunda atacağı adımlar ülkenin kredi notunu belirleyecek.

Öğrenci Listesi 141 sandalyeyle tek başına iktidarda

Kesin sonuçlarda Öğrenci Listesi oyların yüzde 53'ünü topladı ve 250 üyeli Meclis'te 141 koltuk elde etti. Daha önce yönetim tecrübesi olmayan hareket, böylece koalisyona ihtiyaç duymadan hükümet kurma imkânı yakaladı. Eski Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic'in Birleşik Sırbistan hareketi yüzde 38,8 oy ve 103 sandalye aldı; altı koltuğu azınlık temsilcileri kazandı. Sırbistan'da 14 yıl süren iktidar böylece el değiştirdi.

Seçim, planlanan tarihten altı ay erken yapıldı. Vucic başbakan adayı olabilmek için görevinden ayrıldığından yıl bitmeden cumhurbaşkanlığı seçimi de gerekiyor; Vucic bu yarışta yeniden aday olamayacak. Fitch, yeni cumhurbaşkanlığı makamının büyük ölçüde törensel bir nitelik kazanacağını, asıl yetkilerin hükümette toplanacağını öngörüyor.

Sokaktaki öfke sandığa taşındı

Kuruluşun analizine göre sonuç, Kasım 2024'te Novi Sad'daki tren istasyonunda çöken sundurma nedeniyle 16 kişinin ölmesiyle başlayan ve iki yıla yakın süren öğrenci protestolarının siyasi karşılığı oldu. Öğrenci Listesi kampanyasında hukuk devleti, yolsuzlukla mücadele ve basın bağımsızlığını öne çıkardı. Büyük kamu projelerini yeniden incelemek, seçim sistemi, yargı, eğitim ve sağlıkta reform yapmak da vaatler arasındaydı.

Fitch yine de önünde engeller görüyor. Hareketin yönetim deneyiminin az olması, merkezden idare edilmeyen bir yapıya sahip olması, içindeki ideolojik farklılıklar ve devlet kurumlarının ileri derecede siyasallaşmış olması, planların uygulanmasında sorun çıkarabilir.

Ekonomi programı boşluğu

Kuruluş, kampanya sözlerinin genel kaldığına, ayrıntılı bir ekonomi programının sunulmadığına dikkat çekti. Yerli üretimin teşviki, vergi adaleti ve girişimciler için öngörülebilir bir ortam başlıca amaçlar olarak sıralanıyor. Hareket ayrıca kamu yatırımlarının ve devlet ihalelerinin sıkı izlenmesinden yana.

Dış ilişkilerde ise yeni yönetimin, öncekiler gibi Rusya, Avrupa ve Çin arasında denge gözetmesi bekleniyor. Fitch, enerji alanındaki bağımlılıkların ve tırmanan jeopolitik gerilimin bu dengeyi etkileyebileceğini belirtti.

Gözler 20 Kasım'da

Fitch, temmuzda Sırbistan'ın notunu BB+ düzeyinde ve görünümünü pozitif olarak korumuştu. Bu karar, son yıllarda güçlenen istikrar, nispeten sağlam devlet maliyesi ve genişleyen dış finansman rezervlerine dayanıyordu. Sonraki değerlendirme 20 Kasım'da yapılacak ve hükümetin politika çizgisi, maliye disiplinini koruyup koruyamayacağı ve dış finansman yastığını sürdürüp sürdüremeyeceği masaya yatırılacak.

Kuruluşa göre siyasi geçişin büyümeye, istikrara ve dış finansmana zarar vermeyeceğine dair güven artarsa kredi profili olumlu etkilenir; kurumsal yönetimde ve devlet kurumlarının güçlenmesinde kaydedilecek ilerleme de notu yukarı çekebilir. Belirsizliğin derinleşmesi, ekonomi politikasında sapmalar ya da devlet maliyesi ve dış finansman tamponlarında zayıflama olursa görünüm durağana çevrilebilir. Kamu borcunun kalıcı biçimde artması da olumsuz sayılıyor.

İsrail Cumhurbaşkanı Herzog, seçim sonrası ilk açıklamasında liderleri yeni seçimi önlemek için uzlaşmaya çağırdı. Kanal 13'e göre iki blok da 61 sandalyeye ulaşamıyor.

İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, 27 Ekim'deki parlamento seçiminin ardından yaptığı ilk açıklamada, koalisyon görüşmelerine katılacak liderlerden masaya açık bir zihinle oturmalarını istedi. Herzog, ülkeyi yeni bir seçime götürmemek için gerekli her adımın atılması gerektiğini söyledi. Hiçbir bloğun 61 sandalyeye ulaşamadığı sayım tablosu, hükümet kurma sürecini zorlu bir pazarlığa çeviriyor.

Herzog'un takvimi ve çağrısı

Herzog, Noam Solberg başkanlığındaki Merkez Seçim Komitesi'nin hazırlayacağı resmi sonuçları gelecek hafta teslim alacağını açıkladı. Ardından Knesset'e giren partilerin liderleriyle istişare turuna başlayacak. Cumhurbaşkanı, her siyasi gruptan görüş alacaklarını, sorular soracaklarını ve değerlendirme yapacaklarını belirtti. Herzog ayrıca uzun zamandan sonra ilk kez bu denli yüksek katılımlı bir seçim yaşandığını, sandık başındaki tabloyu etkileyici bulduğunu söyledi.

Sayımda blokların durumu

Kanal 13'ün paylaştığı bilgilere göre, askerler, diplomatlar ve mahkûmlar gibi kendi sandığında oy kullanamayanların "çift zarf" oyları dışında bütün sandıkların sayımı tamamlandı. Bu tabloda Başbakan Benyamin Netanyahu'nun iktidar bloku 53, Gadi Eisenkot'un öncülüğündeki muhalefet bloku 48 sandalyede kaldı; Eisenkot İsrail ordusunun eski Genelkurmay Başkanı. Filistin kökenli İsrail vatandaşlarını temsil eden partiler rekor düzeyde bir sonuçla Meclis'e 19 milletvekili gönderiyor. Sonuç bu şekilde kesinleşirse 120 sandalyeli mecliste iki blok da hükümet için gereken 61 desteğe ulaşamayacak.

Hükümet kurma süreci nasıl işleyecek

Resmi sonuçlar açıklandıktan sonra Herzog, temsilcilerin başbakan adayı önerilerini toplayacak. Görevi en çok oy alan partiye vermek zorunda olmayan cumhurbaşkanı, çoğunluğu sağlama şansı en yüksek görünen ismi görevlendirecek. Görevlendirilen kişinin koalisyonu kurması için 28 günü olacak; gerekirse bu süreye 14 gün eklenebilecek. Hükümet kurulamazsa cumhurbaşkanı yeniden istişare yapıp Meclis'ten başka bir ismi görevlendirebilecek.

Başarısızlık halinde seçim kapıda

Süre dolduğunda Meclis'ten başka bir ismin 61 desteği toplaması için 21 gün tanınıyor. Bu kişi de gerekli desteği sağlarsa hükümeti 14 gün içinde kurmak zorunda. Bu aşama da sonuçsuz kalırsa Meclis feshediliyor ve ülke üç ay içinde yeniden sandığa gidiyor. Bu süreçte mevcut başbakan geçici de olsa görevini sürdürüyor. Netanyahu seçimi kazanamasa bile muhalefetin hükümet kuramaması durumunda en fazla altı ay daha başbakan olarak kalabilir. Bugüne kadar hiçbir parti tek başına çoğunluk sağlayamadığı için koalisyon protokollerinin tamamlanması belirleyici olacak.

İsrail'deki genel seçimde oyların yüzde 77'si sayıldığında ne Netanyahu ne Eisenkot bloğu 61 sandalyeye ulaştı. Rekor sayıda sandalye alan Arap partileri hükümet pazarlığında kilit isim olabilir.

İsrail'de 27 Ekim'de yapılan genel seçimde sayım sürerken hiçbir blok 120 sandalyeli Knesset'te çoğunluğa yaklaşamadı. Oyların yüzde 77'sinin sayıldığı Türkiye saati 13.30'da, seçim komitesinin yayımladığı kısmi dökümde Başbakan Binyamin Netanyahu'nun öncülük ettiği blok 54 sandalyede görünüyordu. Gadi Eisenkot'un önderlik ettiği blok ise 49 sandalyede kaldı. Hükümet kurmak için gereken eşik ise 61 sandalye.

Arap partileri 17 sandalyeye ulaşmış durumda. Bu tablo, sandıktan çıkan sonucun İsrail siyasetinde yeni bir pazarlık dönemini başlatacağına işaret ediyor.

Çıkış anketleri aynı yönü gösterdi

İsrail'deki üç yayıncının, yani Kan News, Kanal 12 ve Kanal 13'ün yaptırdığı çıkış anketleri de kısmi dökümle uyumlu bir manzara çizdi. Anketlere göre Netanyahu bloğu 55, Eisenkot bloğu 49 sandalye alıyor. İki taraf da çoğunluk için gereken 61'e ulaşamıyor. Likud'un birinci parti olduğu değerlendiriliyor.

Arap partilerinden rekor

Birleşik Arap Listesi Ra'am ile üç küçük partiyi bir araya getiren Ortak Liste, kesinleşmemiş sonuçlara göre en az 18 sandalye kazandı. Bu, Arap partileri için bir rekor. İsrail'in büyük siyasi partileri bu grupları koalisyona almaya geleneksel olarak sıcak bakmıyor. Yine de iki blok arasındaki fark dar kaldığı için Eisenkot da Netanyahu da bu sandalyeleri görmezden gelmekte zorlanacak. Geçmişte Arap seçmenin katılımı Yahudi seçmenin gerisinde kalırdı. Bu defa ise Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştırma isteğinin çok sayıda Arap seçmeni sandığa götürdüğü belirtiliyor.

Liderlerden ilk yorumlar

Ön sonuçlara değinen Netanyahu, güçlü bir sağ kanat hükümeti kuracağını dile getirdi; kesin rakamları beklediğini de bildirdi. Eisenkot ise Tel Aviv'deki parti genel merkezinde destekçilerine seslendi. "Tarih yazdık" diyen Eisenkot, sonucun Netanyahu'ya ve kabinesine duyulan güvensizliğin açık bir ifadesi olduğunu savundu. Yeniden seçime gitmenin bu kadar yüksek katılımlı bir seçimden sonra hata olacağını belirten Eisenkot, halkın iradesine saygı göstermeyi kendi sorumluluğu olarak tanımladı. Konuşmasında ayrıca "Halk değişimden yana karar verdi" ifadesini kullandı.

Yüzde 77,7 katılım

İsrail Merkez Seçim Komitesi'ne göre katılım oranı yüzde 77,7 oldu. Komite, bunun 1999'dan bu yana görülen en yüksek oran olduğunu bildirdi. Ülkede 7,3 milyon seçmen bulunuyor. Oylama, Hamas'ın 7 Ekim 2023'teki saldırısıyla başlayan Gazze savaşının ve sonrasında yaşanan Lübnan ile İran savaşlarının ardından yapılan ilk seçim oldu.

Hükümet kurma süreci

Kesin sonuçlar belli olup tüm siyasi gruplarla istişare tamamlandıktan sonra İsrail Cumhurbaşkanı, başarı şansı en yüksek gördüğü lideri koalisyon kurmakla görevlendirecek. Bu aşama haftaları bulabiliyor. Hiçbir liderin net üstünlük kuramaması, yeni hükümet kurulana kadar Netanyahu'nun geçici hükümetin başında kalmasına imkân tanıyabilir.

Eski genelkurmay başkanı Eisenkot, siyasete nispeten yeni girdi. 2022'de Ulusal Birlik Partisi listesiyle Knesset'e girdi, sonra kendi ifadesiyle ideolojik ayrılık yüzünden partiden ayrıldı. Geçen yıl muhalefetteki öne çıkan isimlerden de kopup merkezci Yashar'ı kurdu ve o günden beri Netanyahu'nun en büyük rakibi sayılıyor. Netanyahu ise yolsuzluk iddialarıyla ve 7 Ekim saldırılarının yönetimi nedeniyle eleştirilerle karşı karşıya; yolsuzluk suçlamalarını reddediyor.

İspanya'da Kasım'daki erken genel seçim öncesi anketler, aşırı sağcı Vox'un özellikle ilk kez oy kullanacak gençler arasında güç kazandığını gösteriyor. Genel tabloda ise PP önde, PSOE ikinci.

İspanya, beş haftadan kısa bir süre sonra erken genel seçim için sandık başına gidecek. Rapporteur'ün haberine dayanan aktarıma göre, sağcı Vox partisi seçim öncesinde genç seçmen arasında destek topluyor ve ülkenin geleneksel oy alışkanlıklarını sarsıyor.

Son anketlerde ana muhalefet Halk Partisi (PP) yaklaşık yüzde 32, iktidardaki Sosyalist İşçi Partisi (PSOE) yüzde 28, Vox ise yüzde 19 oranında görünüyor. Tablo, PP ile Vox'tan oluşacak bir sağ koalisyon ihtimalini güçlendiriyor. Azınlık hükümetini yöneten PSOE'nin lideri Başbakan Pedro Sánchez, meclisteki desteğini genişletmek için seçime gidilmesini istemişti.

Gençlerde dağılım

CIS'in verilerinde 18-24 yaş arasındaki seçmenin yüzde 19'u PSOE'yi tercih ediyor. Vox yüzde 15,6, PP yüzde 11,9 ile bunu izliyor. Gençlerin önemli bir kısmı ise kararsız ya da sandığa gitmeyi düşünmüyor.

Kasım'daki seçimde ilk kez oy atacakların sayısı 1,6 milyonu aşıyor. El Confidencial için yapılan IMOP anketine göre bu yeni seçmenlerin yüzde 26,9'u, yani 430 binden fazla kişi, Vox'a yönelmeyi planlıyor. Yüzde 22 ile PSOE ve yenilenen solcu Geniş Cephe koalisyonu onu izlerken, PP bu grupta yalnızca yüzde 9 alabiliyor.

Vox'un yükselişi

2023 seçim sonuçlarıyla kıyaslandığında PP'nin istikrarını koruduğu, PSOE'nin oy kaybettiği, Vox'un ise büyük sıçrama yaptığı belirtiliyor. Santiago Abascal liderliğindeki göçmen karşıtı parti, son dört bölgesel seçimde yüzde 16-19 bandında oy topladı; bu sonuçlar PP'yi güç koalisyon görüşmelerine mecbur bıraktı.

Siyasi analist Javier Sánchez González, vatandaşlar arasındaki hoşnutsuzluğun ve siyasi kurumlara, ayrıca PSOE ile PP'ye duyulan güvensizliğin Vox tarafından kullanıldığını söyledi. Sekiz yıllık iktidarın ardından PSOE'nin, hükümet çevresindeki isimlerin karıştığı yolsuzluk iddiaları ve Temmuz'da Ceuta'da yaşanan göçmen akını gibi krizlerle sarsıldığı anlatılıyor. Analiste göre yolsuzluk tartışmaları gündemi ne kadar belirlerse gençler o kadar Vox'a yöneliyor; PP ise farklı bir parti olarak algılanmıyor.

Kutuplaşma uyarısı

González, 2015'te hayal kırıklığının solda Podemos'u yükselttiğini, bugün genç İspanyollardaki protesto oylarının ise sağa kaydığını belirtti. İç savaşın (1936-1939) ve Franco diktatörlüğünün izlerini hâlâ taşıyan ülkede Vox'un yükselişi derin bir kutuplaşma yaratıyor. Analist, pek çok gencin partiyi yasaklıya yakın bir yeraltı akımı gibi algıladığını, aşırı sağcılığın bu kesimde bir tür "yeni punk" sayıldığını söyledi.

İsrail'de katılım yüzde 77,7'ye çıktı, çıkış anketlerinde Netanyahu ve Eisenkot blokları başa baş göründü. Arap partilerinin 18-19 sandalyesi hükümet kurma pazarlığını belirleyebilir.

İsrail'de bir gün önce yapılan genel seçimde sandığa giden seçmen oranı yüzde 77,7'ye ulaştı. 2022 seçiminde aynı aşamada bu oran yüzde 70,6'ydı. Oy sayımı sürerken ne Başbakan Benjamin Netanyahu'nun sağ bloku ne de eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un öncülük ettiği muhalefet bloku hükümet kurmaya yetecek çoğunluğu elinde tutuyor.

Hükümeti kurabilmek için 120 sandalyelik Knesset'te en az 61 vekile dayanmak şart. Seçim gecesi yayımlanan tahminlerde iki taraf da bu eşiğin altında kaldı.

Çıkış anketlerinde iki blok başa baş

İlk tahminlerde Kan 11 ile Kanal 13 iki bloğu da 51'er sandalyede gösterdi. Kanal 12'nin hesabında ise sağ blok 52, muhalefet 49 sandalyeydi. Tahminlerin oy sayımı ilerledikçe değişebileceği kaydediliyor.

Ynet'in aktardığına göre oyların yüzde 41'inden fazlası sayıldığında Likud 28, Eisenkot'un Yashar Partisi 21 sandalye görünümündeydi. Bu aşamada Netanyahu'nun bloku 57, muhalefet bloku 47 sandalyeye ulaşıyordu. Yani sayımın bu noktasında da hiçbir taraf çoğunluğu yakalayamadı. Resmi sonuçlar duyurulmadan tablonun berraklaşması beklenmiyor.

Arap seçmen sandığa akın etti

Seçimin en çok konuşulan başlıklarından biri Arap kentlerindeki katılım oldu. Kanal 12'nin tahminine göre Arap seçmenin katılımı yüzde 80 dolayındaydı. Times of Israel'e göre çıkış anketleri Arap ağırlıklı Ortak Liste ve Birleşik Arap Listesi'ne toplamda 18-19 sandalye veriyor. Çoğunluğu iki rakipten de uzak tutan bu dağılımda söz konusu sandalyeler, koalisyon pazarlığının seyrini değiştirebilir.

Netanyahu seçim günü Arap seçmenlerin yüksek katılımını siyasi rakipleri lehine bir tehdit olarak sundu ve destekçilerini sandığa çağırdı. Haaretz'e göre başbakan ve müttefikleri, Arap yerleşimlerindeki sandık başlarının kalabalık olduğunu iddia eden, teyit edilmemiş görüntüler yaydı. Arap siyasetçiler Netanyahu'yu seçmenleri hedef göstermekle suçladı.

Eisenkot: Netanyahu istifa etmeli

Anketler açıklanır açıklanmaz Eisenkot, Netanyahu'yu görevi bırakmaya çağırdı. Haaretz ve Times of Israel'in aktardığına göre Eisenkot, halkın değişimden yana olduğunu, Netanyahu hükümetinin ise itibar yitirdiğini öne sürdü. Hedefinin, yurttaşlık hizmetini herkes için esas alan Siyonist bir hükümet olduğunu söyledi. Güvenlik teşkilatına da seslenen Eisenkot, kurumların partizan hesaplara değil devlete ve vatandaşa çalışması gerektiğini vurguladı.

Netanyahu'nun hedefi sağcı ulusal hükümet

Netanyahu ise seçim gecesinde sağcı bir ulusal hükümet hedefini dile getirdi. ABD Başkanı Donald Trump'la İran'a karşı ortak hareket etme ihtimalinden de söz etti; güvenlik başlığı onun kampanyasında ağırlığını korudu.

Eisenkot'un önündeki başlıca engel ise Arap partileriyle işbirliğine mesafeli duruşu. Times of Israel'in değerlendirmesine göre Arap partilerinin desteği olmazsa muhalefet çoğunluğu bulamayabilir. Bu nedenle sonuçların kesinleşmesinden sonraki koalisyon pazarlıkları belirleyici olacak. Pazarlıklardan çıkış yolu çıkmazsa yeniden sandığa gitme ihtimali de gündeme gelebilir.