Mekke Anlaşması'na uzman yorumu: Lübnan için caydırıcılık ve istikrar vurgusu

TRT World Forum'da AA'ya konuşan uzmanlar, Mekke Anlaşması'nın Lübnan'da güvenlik ve istikrara katkı sunabileceğini öne sürdü; yapının İran ve Mısır'a genişleyebileceği de dile getirildi.

TRT World Forum 2026'da AA muhabirine konuşan uzmanlar, Mekke Anlaşması'nın Lübnan'da güvenlik ve istikrara katkı sunabileceğini savundu. Türkiye'nin de aralarında bulunduğu anlaşmayı değerlendiren isimler, yapının caydırıcılık ve kurumsal işbirliği boyutuna dikkat çekti. TRT'nin 2017'den bu yana düzenlediği forumun bu yılki 10'uncusu "Merkezsiz Dünya: Kurallar Geçersiz Kaldığında Kim Liderlik Eder?" temasıyla yapıldı.

Hatib: İsrail'e karşı caydırıcı blok

Lübnan'daki İşbirliği ve Barış İnşası Araştırma Merkezi kurucularından araştırmacı Danya Kulaylat Hatib, anlaşmayı İsrail'in yayılmacılığını ve saldırganlığını durdurmanın tek yolu olarak niteledi. Hatib'e göre bölgenin ihtiyaç duyduğu güvenlik mimarisi için ortaya çıkan bu yapı, ilerleyen dönemde İran ve Mısır'ı da kapsayabilir. Araştırmacı, bu genişlemenin İsrail'in tutumunu değiştirmesi için gereken baskıyı doğuracağını öne sürdü.

Hatib, şimdiye kadar yalnızca ABD'ye güvenildiğini, Washington'ın ise İsrail üzerinde gerekli baskıyı kurmadığını savundu. Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani'nin Pakistan'ı ziyaret ederek yapıya katılma isteğini gösterdiğini de hatırlatan Hatib, sınırlı imkânlara sahip Lübnan ordusunun tek başına koruma sağlayamayacağını, ancak pakta dahil olursa caydırıcılık kazanacağını belirtti.

Doğu Akdeniz için uzlaşı vurgusu

Hatib, Mısır'ın geçmişte Yunanistan'la deniz yetki alanı anlaşması imzalamasının Türkiye'yi denklem dışı bırakma düşüncesine dayandığını söyledi. Ankara ile Kahire arasındaki ilişkilerin bugün güçlü olduğunu belirten araştırmacı, Suriye, Türkiye, Lübnan ve Mısır'ın ortak noktada buluşmasının Doğu Akdeniz krizinin çözümüne zemin hazırlayacağını ifade etti.

Asseri: Hedef alınan ülke yok

Suudi Arabistan'ın eski Beyrut ve İslamabad Büyükelçisi, Uluslararası İran Çalışmaları Enstitüsü (Rasanah) Mütevelli Heyeti Başkan Yardımcısı Ali Awadh Asseri, anlaşmanın taraflar açısından büyük bir başarı olduğunu söyledi. Asseri'ye göre girişim, İran dahil hiçbir ülkeyi hedeflemiyor; tamamen savunma ve caydırıcılık amacı taşıyor.

Asseri, Suudi Arabistan'ın ekonomik kaynaklarına ve sanayisine, Türkiye'nin savunma sanayisine ve ordusuna, Pakistan'ın da askeri ve stratejik imkânlarına dikkat çekti. Bu üç ülkenin diplomasi, savunma ve caydırıcılık ekseninde sağlam bir yapı kurduğunu dile getirdi. Lübnan'da istikrar sağlandıkça bankacılık, sanayi ve kalkınma sorunlarının aşılacağını, yabancı yatırımcı ile turistin ülkeye yeniden yöneleceğini öngördü.

Şahin: Kurumsal işbirliği modeli

Forum katılımcılarından Dr. Abdullah Musab Şahin ise Mekke İttifakı'nı bölgesel barış ve istikrar açısından stratejik bir kazanım olarak tanımladı. Şahin, ittifakın en önemli yönünün bölgesel güvenliği dönemsel siyasi iradenin ötesine taşıyıp devletler arasında karşılıklı sorumluluğa dayanan kurumsal bir modele çevirme ihtimali olduğunu söyledi.

Lübnan'da erken seçim tartışmalarının yeniden gündeme geldiğini ve 2027 için kanun tekliflerinin sunulduğunu anımsatan Şahin, Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki koordinasyonun siyasi uzlaşının sağlanmasına, devlet otoritesinin kurulmasına ve bölgesel tansiyonun düşmesine katkı verebileceğini kaydetti.

Oktay Candemir, yazısında Bahçeli'nin 100 il önerisini, Sayan Kaya ve Sarıgül konularını ve ABD ara seçimlerini taşlama diliyle ele alıp gündemin hızla el değiştirdiğini savundu.

Van Bölge Gazetesi yazarı Oktay Candemir, kaleme aldığı yazıda MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin 100 il, 1000 ilçe açıklamasından yola çıkarak ülke gündeminin hızla değiştiğini savundu. Candemir, taşlama diliyle yazdığı metinde il ve ilçe önerisini, fon soruşturmasını ve ABD ara seçimlerini aynı çerçevede ele aldı.

İl ve ilçe önerisine eleştiri

Candemir'e göre idari yapıyla kalkınılabileceği düşüncesi siyasilerin her seçimde gündeme getirdiği bir vaat. Yazar, ekonomide hiçbir şey değişmezken valilik ve kaymakamlık binası yapılmadık yer kalmamasının amaçlandığını öne sürdü. İşsizlik olduğunda il, yoksulluk olduğunda ilçe kurulduğunu yazan Candemir, halkın cebindeki paranın ise her gün biraz daha eridiğini savundu. Gündemi çamaşır makinesine benzeten yazar, durmadan dönen ama temizlik sağlamayan bir düzen tarif etti.

Sarıgül ve Sayan Kaya dosyaları

Candemir, Türkiye'nin Mustafa Sarıgül ve Fatma Betül Sayan Kaya konularıyla sarsıldığını yazdı. Soruşturmanın hukuki boyutunun, iddiaların doğruluğunun ve masumiyet karinesinin ayrı bir mesele olduğunu belirten yazar, buna karşın bir dosyanın içeriğinden önce magazin değerinin ölçüldüğünü savundu. Candemir'e göre bir skandalı örtbas etmek isteyenler onu magazinleştiriyor. Yazının başlığı da Sarıgül'ün donu ile Sayan Kaya'nın fonu arasında kurulan bir kelime oyununa dayanıyor; yazar, gündemin bir skandaldan ötekine o kadar hızlı geçtiğini, gündemin değişip siyasetin değişmediğini düşündüğünü belirtiyor. Yazar, Sayan Kaya'nın tutuklanmasının ardından iddiaya göre yaklaşık 500 dolar değerindeki gözlüğüyle gündeme geldiğine de değindi.

ABD ara seçimleri üzerinden yorum

Yazının son bölümü ABD'deki Kongre ara seçimlerine ayrıldı. Candemir, 3 Kasım'daki seçimde resmi olmayan sonuçlara göre Demokratların hem Temsilciler Meclisi'nde hem Senato'da çoğunluğu aldığını, bunun Ankara'da siyasi hesapların yeniden gözden geçirilmesine yol açtığını yazdı. 3 Kasım'ın AK Parti'yi iktidara taşıyan seçim zaferinin tarihi olduğunu hatırlatan yazar, iktidarların sonsuza dek sürmediğini vurguladı. Sonucu ABD emperyalizminin sonu diye yorumlayan sol çevreleri de eleştiren Candemir, "Emperyalizm, Washington'dan çıkınca kötü, Moskova'dan çıkınca iyi olmaz" diye yazdı. Memleketin hâlini anlatan yazar, "Türkiye bir ülke olmaktan çıkıp bir televizyon kanalına dönüştü" diye yazdı. Candemir, yazısını meteoroloji uyarısı biçiminde kurduğu bir benzetmeyle bitirdi; bu benzetmede yoğun gündem ve fon skandalının etkisinin artacağı öngörülüyor.