Mine Esen: ABD'deki seçim sonucu küresel adalet talebini yansıtıyor, Türkiye'de fon listesi bekleniyor

Cumhuriyet yazarı Mine Esen, ABD'deki seçim sonucunu küresel çapta yükselen adalet talebiyle ilişkilendirdi; Türkiye'de fon vurgunu, ekonomik kriz ve yeni anayasa planını eleştirdi.

Cumhuriyet yazarı Mine Esen, köşesinde ABD seçmeninin geçen hafta Trumpizme "kırmızı kart" gösterdiğini yazarak sonucu küresel çapta yükselen bir adalet talebinin parçası olarak değerlendirdi. Esen'e göre aşırı sağ popülizmin ve otoriterliğe yönelişin tarih boyunca sık görülmesi, Trumpizmin bir anda ortadan kalkacağını söylemeyi gerçekçi kılmıyor; yine de bu yenilgi, demokrasinin akıbetinin sorgulandığı bir dönemde neden-sonuç ilişkisi açısından önemli.

ABD seçmeninin itirazları

Yazar, yenilginin nedenlerinin büyük bölümünün yalnızca ABD'ye özgü olmadığını savundu. Yaşam koşullarının ağırlaşmasını, ülke kaynaklarının adil ve akılcı kullanılmamasını, zenginliğin dar bir çevrede birikmesini, eğitim, sağlık ve barınma krizlerini, liyakatsizliği, nepotizmi, yolsuzluğu ve muhalefete baskıyı da sıralayan Esen, halktan kopuşun ve sosyal devlet anlayışının zayıflamasının da öfkeyi besleyen unsurlar olduğunu belirtti.

Esen'e göre ABD seçmeninin çoğu İran'la savaşa, İsrail'e koşulsuz desteğe, bütçenin dış savaşlara akıtılmasına, artan yaşam maliyetine ve toplumdaki inanç gerginliklerine itiraz etti. Yazar, Demokratların demokrasi ve anayasa savunusunu önemli bulmakla birlikte, Washington'ın dış politikada demokrasi götürme söylemiyle çatışma üreten anlayışının sona ereceğini düşünmeyi fazla iyimser bir beklenti olarak niteledi.

Türkiye'ye bakış: fon vurgunu

Esen, adalet isyanının Avrupa dahil birçok yerde yayıldığını, gençlerin umutsuzluğunun, yapay zekânın kontrolsüz ilerleyişinin ve demokrasideki aşınmanın kaygıların merkezinde durduğunu yazdı. Türkiye için de durumun farklı olmadığını söyleyen yazar, ağır ekonomik krizi, muhalefete ve gazetecilere yönelik baskıları ve güçler ayrılığındaki aşınmayı sıraladı.

Yazara göre iktidarın üst düzey isimlerine uzanan fon vurgunu, kamuoyunun gündeminde ilk sırada. Vurgun ve hâlâ tam olarak açıklanmayan liste, gündemin merkezinde. Esen, iktidar gündemi değiştirmeye uğraşsa da, kendi seçmenini de içeren geniş bir kesimden "hesap verilsin" çağrısı yükseldiğini, şebekenin en tepesinde kimin olduğu sorusunun yanıt beklediğini savundu.

Maaş zamları ve yeni anayasa

Emekli ve çalışanlara yönelik zam açıklamalarını seçim öncesi manevralar olarak değerlendiren Esen, bunların yapısal sorunları çözmeyeceğini öne sürdü. Yeni anayasa planının arkasında iktidarın hesapları bulunduğunu savunan yazar, çözümün demokratik, laik, sosyal hukuk devleti anlayışına sahip çıkmaktan geçtiğini yazdı. Yazısını, ertesi gün 10 Kasım'da Atatürk'ün saygı ve özlemle anılacağını hatırlatarak tamamlayan Esen, yazıda Atatürk'ün izinde olduklarını vurguladı.

KMÜ Rektörü Gavgalı'nın kadın rektör yardımcısı sorusuna akşam toplantılarını gerekçe göstermesine İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Sayan tepki gösterdi.

Karaman'daki Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi (KMÜ) Rektörü Prof. Dr. Mehmet Gavgalı'nın kadın rektör yardımcısı atanması sorusuna toplantıların akşam saatlerinde yapıldığını söyleyerek yanıt vermesi, İYİ Parti'nin Genel Başkan Yardımcısı Prof. Dr. İpek Özkal Sayan'ın tepkisine yol açtı.

Karaman'daki basın buluşmasında ne söylendi

Gavgalı'ya 6 Kasım'da Karaman'da düzenlenen basın buluşmasında bir gazeteci, rektör yardımcılığına bir kadının getirilmesinin gündeme geldiğini ve rektörün eşinin buna karşı çıktığının öne sürüldüğünü hatırlatarak soru yöneltti. Gavgalı, eşinin üniversite yönetiminde rolü olduğu iddiasını reddetti. Kadın rektör yardımcısı talebine ilişkin olarak çalışan kadın meslektaşları bulunduğunu söyleyen rektör, toplantıları genellikle saat beşten sonra yaptıklarını belirtti. Toplantıların akşam sekize kadar sürebildiğini, zaman zaman toplantıya katılımın mümkün olmadığını ifade etti.

Sayan: Yetkinlik değerlendirilmeden sınırlama getirildi

Sayan, rektörün akşam toplantılarını gerekçe göstermesini eleştirdi. Kadın akademisyenlerin ders, jüri, makale ve proje çalışmalarıyla mesai saatlerini zaten aştığını, bu konuda erkek meslektaşlarıyla aynı koşullara tabi olduğunu belirten Sayan, yönetici adayının göreve uygunluğunun akademik birikimi ve yönetim deneyimiyle değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Sayan'a göre bu yaklaşım, akademide ve çalışma hayatında kadın emeğine bakışı özetleyen bir zihniyeti yansıtıyor. İYİ Partili yönetici, henüz atanmamış ve adı bile konmamış bir kadın akademisyenin hangi saatlerde toplantıya gelebileceğine başkasının karar verdiğini, bunun kişinin yaşamına, ailesine ve tercihlerine dair hiçbir bilgiye dayanmadığını savundu.

Rektör yardımcılarında kadın oranı

Sayan, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) verilerine göre Türkiye'de 129'u devlet, 75'i vakıf olmak üzere 204 üniversite bulunduğunu hatırlattı. 2025'te yayımlanan bir akademik araştırmada incelenen 469 rektör yardımcısından yalnızca 85'inin kadın, 384'ünün erkek olduğunu aktaran Sayan, üniversitelerde her beş rektör yardımcısından yalnızca birinin kadın olduğunu söyledi. Bu tablonun kadın akademisyenlerin yönetim ve karar alma mekanizmalarındaki temsilinin sınırlı kaldığını gösterdiğini belirtti.

Öğretim elemanlarının yaklaşık yarısının kadın olmasına rağmen üst yönetim kadrolarında kadın sayısının azalmasını "cam tavan" etkisiyle açıklayan Sayan, akşam toplantılarının, gayriresmî erkek ağlarının ve uygun görülmeyen adaylıkların bu engeller bütününün parçası olduğunu söyledi.

'Hukuki bir sorumluluk'

Kamu kaynaklarıyla kurulmuş ve kamu adına eğitim veren bir kurumun yönetiminin cinsiyet eşitliğini gözetmek zorunda olduğunu belirten Sayan, bunun bir iyi niyet beklentisi değil hukuki bir sorumluluk olduğunu ifade etti. Nüfusun yarısının bilgi ve deneyimini karar süreçlerinin dışında bırakan bir yönetimin kendi aklını da fiilen yarıya indirdiğini savunan Sayan, üniversitelerin toplumun geri kalanına örnek olması gereken kurumlar olduğunu da sözlerine ekledi.